خرید و دانلود نسخه کامل مقاله کامل اخلاق آموزش مجازی

مقاله کامل اخلاق آموزش مجازی

اخلاق آموزش مجازی
چکیده‌
‌ زمینه: اخلاق در آموزش مجازی پیشگیری از بروز مصادیق گوناگون غیراخلاقی در محیط آموزش مجازی است. تدوین مسؤولیت‌های اخلاقی سازمان‌های آموزش مجازی در قبال حقوق خود و دیگران، به سبب جریان آزاد و فراخ دامنی گستره ارتباطات الکترونیکی، ضروریست.‌
روش کار: این نوشتار با مطالعه تحلیلی ضمن ترسیم دقیق معنای اخلاق از حوزه معرفتی روانشناختی و آموزش مجازی و جامعنگری نسبت به تعیین مرز محیط داخلی و خارجی سازمان با رویکرد به آرمان‌ها، ارزش‌ها و تعهدات سازمان، به مفهوم‌سازی اخلاق آموزش مجازی میپردازد. برای تدوین کدهای اخلاقی جامع در اخلاق آموزش مجازی به منظور بیان مسؤولیتپذیری سازمان در قبال رفتارهای غیراخلاقی محتاج این مفهوم‌سازی هستیم. بدون این مفهوم‌سازی، کُدبندی امور اخلاقی در حوزه آموزش مجازی ناکارآمد خواهد بود. بنابراین اخلاق آموزش مجازی را مسؤولیت‌های اخلاقی سازمان در قبال محیط داخلی (مدیران، مشاوران، استادان، کارکنان و…) و محیط خارجی (ناشران، تصمیمگیرندگان، اولیاء و مربیان، دولت و …) و الگوهای رفتاری ارتباطی مبتنی بر رعایت حقوق دیگران تعریف میکنند.‌
نتیجهگیری: این مقاله می‌کوشد که به توضیح مفهوم اخلاق آموزش مجازی بپردازد و ضمن تأکید بر ضرورت و نیاز، به مفهوم‌سازی در این حیطه می‌پردازد.‌ ‌
‌ واژه‌های کلیدی: اخلاق، آموزش مجازی، مفهومسازی، کدهای اخلاقی‌
سرآغاز‌
خداوند قوه عقل و تفکر را در وجود بشر نهاد تا به واسطه آن درجستجوی حقایق و کشف مجهولات عالم پیرامون خویش و ماورایهستی باشد. نیاز به جستجوگری و کاوش در این موجود ذی شعور، ازابتدای آفرینش، برای کسب اطلاعات، در طبیعت و‌ ذات او به ودیعهنهاده شده است. آموزش و یادگیری و الگوهای آن متناسب با تطورتاریخی و سیر بستر زمانی دستخوش تغییرات و تحولات بوده است.
رواج شیوه استاد و شاگردی و آموزش حضوری1 در روزگاران کهنحاکی از محوریترین شیوه‌ها و مهارتهای یادگیری در ایام گذشتهاست که هنوز در عصر فعلی بینیاز از آن نیستیم. توسعه علوم و فنونو در پی آن بروز تحولات چشمگیر در عرصه‌های گوناگون و انقلابصنعتی، ایده و اندیشه نیاکان را با چالشهای جدی مواجه کرد. ظهورفناوری اطلاعات و ارتباطات2 بر تمامی شئونات زندگی فردی واجتماعی بشر سایه افکنده و با فرو ریختن مرزها و زمان‌ها، جهان را به یک دهکده3 تبدیل نمود. راحتی استفاده از ابزار به جای نیروی انسانی،اندیشمندان را در چگونگی بهرهمندی از فناوری 4 در امر آموزش5 و یادگیری6 به فکر برد. حاصل این تعمق و تلاش، عرضه بسته‌های‌ آموزشی و یادگیری از طریق ابزارهای الکترونیکی بود که بعداً بهآموزش الکترونیکی 7 و مجازی 8 موسوم شد. در حقیقت ابزارهایفناوری در خدمت انتقال دانش و یادگیری بهکار گرفته شدند که بهتعبیر ال. ایکاف، فناوری در آموزش، سیستم پشتیبان یادگیری 9 است(1). بهکارگیری فناوری در امر آموزش به سبب انعطافپذیری، جذابیت در استفاده از آن و دسترسی همگان با ارزانترین قیمت به آن، ازمحدودیت‌های زمانی و مکانی از جمله الزام به حضور فیزیکی،محدودیت استفاده از دانش برای افراد معلول، کارمند و بالغ، افزایشترافیک شهری و … محیط
یادگیری را به مرور زمان از شکل سنتی به مجازی تغییر شکل داد (2). با این حال آموزش از راه دور در قرنهفدهم میلادی پا به منصه ظهور گذاشت.‌
‌ طرح مسأله‌
فراخ دامنی گستره فناوری در انتقال دانش و یادگیری و عدم نظارتیا کنترل تعامل ارتباطات و اطلاعات در ساحت فناوری از سویتولیدکنندگان و مؤسسات رودر رو با آن در عرصه مدیریت آموزشسبب دسترسی سریع و آسان همگان به آن و جریان آزاد ارتباطاتالکترونیکی از یک طرف و بروز زمینه‌های گوناگون برای رشد وافزایش مسائل غیراخلاقی بویژه گسترش سوء استفاده و اغراضسودجویانه و انتصاب مدیران فاقد اخلاق نیکو و عدم پایبندی بهارزش‌های اخلاقی و انسانی از دیگر سو، مباحثی را در زمینه اخلاقِآموزش به میان آورده (3) و آموزش و پرورش را در رابطه با رسالتخود یعنی شکوفایی علم و دانش و رشد و تعالی انسان با چالش جدیو نوین مواجه ساخته است.‌
اخلاق و چیستی آن در حوزه آموزش و تبلور دغدغه‌های اخلاقی‌ (4) از سوی صاحبنظران و چگونگی مفهوم سازی دقیق و جامع ازاخلاِقِ آموزش و ساماندهی سیاست‌های آن در حوزه آموزشالکترونیکی و انواع آن، مسأله و موضوع تحقیق حاضر است؛ زیراهرگونه کمتوجهی یا بیاعتنایی به مباحث اخلاقی سبب از میان رفتنفرصت‌هاست و در عصر جهانی شدن، یک تهدید جهانی است (5).‌
پیشینه تحقیق‌
اگر چه در آموزه‌های دینی بحث از اخلاق آموزش در قالب آداب التعلم (6) آمده است، اما این آموزه‌ها : اولاً فقط اخلاق آموزش سنتی راشامل میشود، ثانیاً اخلاق آموزش به یادگیری منحصر شده و سخنیاز اخلاق یاددهنده و دیگر عناصر سازمانهای آموزشی به میان نیامدهاست، ثالثاً بحثی از
سازمانهای آموزش و تکالیف اخلاقی آنها در قبال محیط به عنوان شخصیت حقوقی نشده است. اما جوانه‌های اخلاقآموزش مجازی را باید در جوامع صنعتی جستجو کرد. نهضت فرهنگ اخلاقی در کشورهای پیشرفته صنعتی، علم اخلاق را بوجود آورد کهزمینه‌های گوناگونی از علوم از جمله فلسفه، حرفه، پزشکی،محیطزیست، مهندسی، پژوهش، آموزش و… را در برمی گیرد (7). توسعه شاخه‌های متعدد اخلاق در مقاطع دکتری در دانشگاه‌ها (8) و جایگاه اخلاق در مدیریت سازمان‌ها (9) حاصل بالندگی گستره اخلاقدر این جوامع است. اندیشمندان از اخلاق آموزش مجازی نیز غافلنماندند (7). لیکن اغلب تحقیقات (12و10) در کشورهای غربی تحتعنوان اخلاق و آموزش مجازی قبل از مفهوم‌سازی اخلاق آموزش ومرزبندی محیط داخلی و خارجی موسسه‌های آموزشی که در تحلیلمسائل عینی اخلاقی سازمانی رهگشاست به بیان و یادآوری رفتارهای غیراخلاقی رایج در حوزه آموزش الکترونیکی و مجازی بسنده نمودهاند (13 و 14) و یا کدهای اخلاقی را در این زمینه بیان کردهاند، بدونآنکه مفهومی مشخص از اخلاق آموزش مجازی را ارائه دهند‌ (13 و 15).‌ ‌ ‌ ‌
ضرورت تحقیق‌
ایجاد کدهای اخلاقی در حوزه آموزش مجازی ابتدا نیازمند جستار ازمفهوم کامل و دقیق اخلاق، آموزش و شناخت وضعیت مطلوبآموزش الکترونیکی و مجازی که لازمه رشد اخلاقی است، می‌باشد .
لذا در این نوشتار به مفهوم‌سازی و چگونگی ساماندهی سیاست‌هایاخلاق در حوزه آموزش مجازی پرداخته میشود.‌
‌ اخلاق‌
داریوش فرهود در تعریف اخلاق مینویسد (7): اخلاق در لغت جمعواژه خلق و به معنی خویها است. از این رو دانش بررسی
و ارزشگذاری بر خویها و رفتارهای آدمی، علم اخلاق نامیده میشود.
انواع رفتارهای انسانی بر مبنای دو اصل، توارث10 و تربیت 11 در افرادجامعه شکل میگیرند. هر چند زمینه ژنتیکی در انتقال این صفات(ژنتیک کمی 12) نقش مهمی دارد ولی عوامل محیطی (خانواده،مدرسه، رسانه و …) در واقع عامل بروز و شکوفایی هر ویژگی اخلاقی(چه خوب و چه بد) در محیط است. (که در بررسی اخلاق آموزش اینمسأله بسیار حائز اهمیت است و باید به دقت مورد توجه قرار گیرد.) اخلاق جمع خُلق همانند Ethics وMoral‌ در دو مفهوم متمایز بهکار میرود: گاهی اخلاق به معنی رفتار عادت شده و مزاج به کارمیرود (16) و گاهی نیز به معنی عادت (17) و سجیه13 (18) میباشد .
معنای دیگر اخلاق، دانش درباره خوب و بد است و خوب و بد مفاهیممحوری در مسائل اخلاقی هستند. کاتوزیان نیز در تعریف اجمالی ازاخلاق می‌نویسد: مجموعه قواعدی که لازمه نیکوکاری و رسیدن بهکمال است. یعنی بهوسیله اخلاق ما معیاری به دست می‌آوریم که چهکاری خوب و چه کاری بد است (19). اخلاق به دانش و فلسفه اخلاق تقسیم می‌شود که فلسفه اخلاق خود ناظر به دو سطح معرفتی اخلاقنظری و اخلاق کاربردی14 است. اگرچه در هر دو حوزه معرفتی سخناز بایدها و نبایدها و مسؤولیت‌ها و فضایل اخلاقی است، سخن ازچیستی اخلاق و اینکه خوب و بد کدام است (مثلاً حسد، چیستی، علل و آثار آن) به اخلاق نظری مربوط است، اما بحث از مسائل اخلاقی درعمل حوزه اخلاق کاربردی است (8). اخلاق کاربردی حوزه‌هایگوناگون مانند (7): اخلاق پزشکی، اخلاق خانواده، اخلاق زیستمحیطی، اخلاق مهندسی، اخلاق پژوهش، اخلاق حرفهای، اخلاقآموزش و … دارد. اخلاق آموزش مجازی یکی از جدیدترین مباحثیاست که باید در اخلاق کاربردی مورد بررسی قرار گیرد.‌ ‌
فناوری آموزش، آموزش الکترونیکی و آموزش مجازی‌
قبل از مفهوم‌سازی دقیق و کامل از اخلاق آموزش ابتدا باید به بررسی اجمالی از فناوری آموزشی و آموزش الکترونیکی و مجازی بپردازیم. در رابطه با فناوری تعاریف گوناگون ارائه شده است:‌
فناوری عبارت است از کاربرد نظامدار مفاهیم علوم رفتاری و فیزیکیو علوم دیگر برای حل مشکلات (20)، فناوری یعنی کاربرد دانش،ابزارها و مهارت‌ها برای حل مشکلات عملی و گسترش توانایی‌ها یاکاربرد دانش و ابداع وسایل و سیستم‌هایی برای ارضای نیازهای انسان (21) و زمینه ای عقلانی که جهت اطمین ان از مهارکردن طبیعتفیزیکی بهوسیله انسان از طریق کاربرد قوانین علمیِ شناخته شده،طراحی شده است (22). در واقع فناوری قدرت آموزش و یادگیری
ندارد بلکه سیستمی نظاممند برای انتقال دانش و یادگیری است (1) که در عصر فعلی فناوری کاربرد بسیار دارد و فراوان بهکار می‌رود امامعنای مشترکی از آن فهمیده نمیشود (21).‌
در تعریف فناوری آموزش نیز برخی آن را به مجموعهای علمی ازکاربرد علم تدریس و یادگیری در دنیای واقعی کلاس همراه با ابزار وروش‌های لازم برای گسترش این کاربردها تعریف می‌کنند و برخیدیگر (سیلورمن15) آن را در دو مفهوم آوردهاند: فناوری آموزشی هم برروش‌ها تکیه دارد هم بر ابزارها و فناوری آموزشی ساختاری است کهبه تحلیل مسائل آموزشی، تولید و انتخاب ابزارهای ارزشیابی و وسایلتولید از نظر رسیدن به بازده مطلوب آموزش میپردازد (20). از طرفیآموزش مجازی امروزه تقریباً به معنای استفاده از شیوه‌های پیشرفتهرایانهای انتقال مواد و مطالب درسی به فراگیران، یادگیران، دانشآموزان و دانشجویان است. تعریف ذکر شده در اصل تعریف آموزشالکترونیکی است اما از آنجا
که امروزه نوع غالب ارائه آموزشِ اینشیوه، روش‌های رایانهای است، غالباً این دو اصطلاح را به جای همبکار میبرند (23 و 24) و در دو مفهوم استفاده میشود: مفهوم اعم ومفهوم اخص. در مفهوم اول هرگونه ارائه و انتقال دانش و آموزش ازطریق وسایل و ابزارهای الکترونیکی، از قبیل تلویزیون، رادیو، اینترنت و …16، و در مفه وم دوم فقط یادگیری از طریق اینترنت و وب راآموزش مجازی و الکترونیکی17 گویند. این آموزش مجموعه وسیعی از نرمافزارهای کاربردی و روشهای آموزشی (20) شامل: آموزش مبتنی بر رایانه، آموزش مبتنی بر وب، کلاس‌های درس مجازی و غیره است (25) و سیستم یا فرایندی از آموزش است که بخش مهمی از آموزشو یادگیری را به همه افراد در تمامی زمانها و مکان‌ها بدونمحدودیت انتقال می‌دهد. این امر با متدها و روش‌های ویژهای از ارتباطات از طریق ابزار الکترونیکی و فناوری بویژه شبکه رایانه انجاممیگیرد و (26) بنا بر ادعای یک شرکت معروف جهانی یادگیریالکترونیکی که همان انتقال مطالب یادگیری از طریق یک شبکه بهکاربر نهایی می‌باشد، در آینده بخش مهمی از راهحل‌های آموزشی راتشکیل خواهد داد (27). آموزش مجازی با مواردی مثل جنبه انسانییافتن، نقش‌ها، هنجارها، اخلاق، امور خصوصی و امور روانشناختی –جامعهشناختی و… مواجه است (28) و فناوری و گستره وسیع آن ازیکس و و عدم نظارت و کنترل از سوی تولیدکنندگان فناوری با دسترسی آسان همگان به آن از دیگر سوی، مباحث جدیدی را در اینحوزه پدید می‌آورد که قبلاً در آموزش سنتی و حضوری مطرح نبودند(29): »جریان آزاد ارتباطات الکترونیکی و فقدان جامع نظارتی، عدمکنترل در رابطه و تعامل ارتباطات و اطلاعات‌ را موجب شده است.
مدیران فاقد اصول اخلاقی یا عدم پایبندی آنان به ارزشهای اخلاقیو انسانی در سوء استفاده‌های الکترونیکی بیتأثیر نیست. استراق سمع، دزدی و سرقت حقوق مالکیت فکری، ترویج و تبلیغ ضدارزش‌ها راسبب می‌شود.« (3). لذا یکی از مباحثی که به واقعیت‌های آموزشمجازی ارتباط مییابد مباحث اخلاقی است. در واقع اخلاق از مباحثیاست که امروزه در تمامی حوزه‌ها مطرح است (4) و در آموزش مجازی بهعنوان پدیده نوین، از جایگاه ویژهای برخوردار است (30). مسائلیکه پیرامون اخلاق در آموزش مجازی مطرح هستند طیف وسیعی را دربر میگیرند که از مبناییترین آنها میتوان به موارد زیر اشاره کرد: آیاارتباط اخلاق با آموزش مجازی همان ارتباط آموزش حضوری بااخلاق است یا اخلاق در آموزش مجازی مسائلی متفاوت با اخلاق درآموزش حضوری و سنتی دارد؟ فرمول بندی و کُدگذاری موارد اخلاقی در آموزش مجازی و آموزشهای الکترونیکی به طور کلی چگونهخواهد بود؟ آیا بدون هیچ گونه مفهوم‌سازی می‌توان سیاست‌هایاخلاقی در آموزش مجازی را سازماندهی کرد؟ این مفهومسازی چگونه و به دست چه کسانی صورت می‌گیرد؟ برای این مفهوم‌سازی باید بهچه اصولی استناد کرد؟ یا از چه حوزه‌هایی استفاده کرد؟توجه به محیط آموزش و ذینفعان سازمان‌های آموزشی برای رسیدنبه مفهوم‌سازی اخلاق آموزش ضروری است،‌ زیرا محیط حاکم برآموزش سنتی با محیط رایج در انواع مختلف آموزش از راه دور که دربرخی موارد بهصورت ترکیبی 18 است،‌ متفاوت است. سازمان‌هایآموزشی با محیط داخلی و خارجی در تعاملند. تشخیص و تمیز این دومحیط و ذینفعان برای تبیین حقوق آنان و رعایت آن از سویسازمان‌های آموزشی موجب دستیابی به مزیت رقابتی است. این مقالهسعی دارد به مفهوم‌سازی در این حوزه بپردازد و حوزه‌ها یا اصولی کهدر این مفهوم‌سازی مورد استفاده هستند را مورد بررسی قرار نمی دهد.‌
عناصر درونی سازمان آموزشی عبارتند از:‌
معلمان و استادان
مدیران
کارکنان و کارمندان
فراگیران
عناصر بیرونی که سازمان‌های آموزشی با آنها در تعاملند عبارتند از:
اولیا و مربیان‌
ناشران
تولیدکنندگان فناوری
دولت
رقبا
تصمیمگیرندگان (31)‌
لذا مباحث اخلاقی در انواع سیستمهای آموزش الکترونیکی همچونآموزش از راه دور و باز19 و آموزش‌های مجازی شامل موارد زیر می‌شود (32):‌
اخلاق استادان
اخلاق دانشجویان و فراگیران (33)
اخلاق والدین
اخلاق مدیران آموزشی
اخلاق منابع انسانی سازمان
اخلاق مشاوران
اخلاق مجریان
اخلاق اولیا و مربیان‌
اخلاق فناوری19ODLS‌ (34)
اخلاق رقبا
اخلاق اجتماعی
اخلاق و آموزش مجازی‌
اخلاق آموزش مجازی از حوزه‌های اخلاق حرفهای است. زیرا : حرفهعبارت است از برخورداری از دانش، مهارت و توانایی (8) و به نظر می‌رسد آموزش در این معنا می‌تواند حرفه تلقی شود. اخلاق حرفهای از الگوهای رفتار ارتباطی مبتنی بر رعایت حقوق دیگران ومسؤولیت‌های اخلاقی در قبال محیط حکایت می‌کند (35). بحث ازآموزش و پرورش ما را از مباحث اخلاقی بینیاز نمیکند، زیرا نفی درنفی، اثبات است اما اثبات، نفی نیست. اگرچه رسالت و هدف آموزش و پرورش، رشد و شکوفایی انسان‌ها و تکامل آنان در کنا ر تولید علم ونوآوری است اما گسترش فزاینده مسائل غیراخلاقی و بروز زمینه‌هایگوناگون برای فرصت طلبی‌ها و سوء استفاده‌ها غیراخلاقی است و نیاز آموزش و پرورش بویژه در آموزش‌های الکترونیکی و مجازی را بهدلیل جریان آزاد و فراخ دامنی ارتباطات الکترونیکی، به اخلاق نمایانمیسازد. باید توجه داشت که اخلاق یک مفهوم واحد جهانی دارد، هرچند که برخی نسبت به آن رویکرد تحویلی نگری و دید تک بعدیداشتهاند (استاوسن20 اخلاق را مسؤولیت اجتماعی21 تعریف می‌کند .) (36) لذا تعمیم تعریف اخلاق حرفهای به حوزه اخلاق آموزش نیزتحویل نگری است و محقق را در تدوین و تنظیم کدهای اخلاقی درحوزه آموزش جهت تبیین ارزشها و ضدارزش‌ها بهطور شفاف وروشن و بیان مسئولیت اخلاقی در قبال هنجارهای اخلاقی که مستلزم مفهوم‌سازی دقیق و کامل از اخلاق آموزش میباشد، به خطای مسأله پنداری میاندازد. لیکن اگر چه اصول و ارزشهای اخلاقی بعضاً کلی و جهان شمولند مثلِ امانتداری، راستگویی، حفظ حریم شخصی،کرامت اصیل و ذاتی، احترام به آزادی، پرهیز از فریبکاری و… اماممکن است هر یک از این مفاهیم در حوزه‌های مختلف مصادیقیمتفاوت از دیگر حوزه‌ها پیدا کند، مثًلاً امانتداری در داد و ستد، باامانتداری در حوزه آموزش یکی نیست، فریبکاری در حوزه

فایل : 21 صفحه

فرمت : Word