خرید و دانلود نسخه کامل مقاله کامل بررسی موانع و منابع پیاده سازی بانکداری الکترونیک در ایران
قیمت اصلی 311,200 تومان بود.233,400 تومانقیمت فعلی 233,400 تومان است.
تعداد فروش: 48
بررسی موانع و منابع پیاده سازی بانکداری الکترونیک در ایران
مقدمه:
گسترش و رشد فناوریهای ارتباطی و اطلاعاتی آثار و تبعات مثبتی در عرصههای مختلف علمی، اجتماعی و اقتصادی جوامع بهره مند از این فناوریها، در پی داشته است. کارشناسان امروزه در بررسی شاخصهای توسعه، به هیچ وجه به موارد خاص توجه نمی کنند بلکه تاثیرات مستقیم و غیر مستقیم هر یک از عوامل تاثیر گذار را در ترکیب با سایر عوامل مورد ارزیابی قرار میدهند. تاثیر فزاینده ابزارهای کاربردی و علمی در فعالیتهای مختلف جامعه علی الخصوص ساختارهای اقتصادی موجب ایجاد تحول و تجدید در نگرش سنتی به موضوع تجارت و بازار میشود. در این بین توسعه روز افزون اینترنت در کشورهای مختلف و اتصال تعداد زیادی از مردم جهان به شبکه جهانی اینترنت و گسترش ارتباطات الکترونیکی بین افراد و سازمانهای مختلف از طریق دنیای مجازی اینترنت، بستری مناسب و مساعد برای برقرای مراودات تجاری و اقتصادی فراهم کرده است که در این بین میتوان از ایجاد بانکداری الکترونیک به عنوان یکی از نتایج مطلوب این تغییر و تحولات نام برد.
بانکداری الکترونیکی چیست؟
بانکداری الکترونیکی نوع خاصی از بانکداری است که جهت ارائه سرویس به مشتریان از یک محیط الکترونیکی (مانند اینترنت) استفاده میکند. در واقع بانکداری الکترونیکی یک نوع سرویس الکترونیکی است. در این نوع بانکداری تمامی عملیات بانکی به صورت الکترونیکی انجام میپذیرد وانجام
تمامی این عملیات با سطوح امنیتی مناسب محافظت میشود [1، 2، 3، 4، 5، 6].
تاریخچه پیدایش بانکداری الکترونیکی:
طی دهههای اخیر تحولات شگرفی در نظام بانکداری به وجود آمده است که چهار دوره را شامل میشود، که در هر دوره تا حدی کامپیوتر و نرم افزار جایگزین انسانها و کاغذ شده اند. هر دوره از تکامل برای مدیران نظام بانکی این امکان را فراهم نموده است که اوقات تلف شده را در شرایط کاری رقابتی به حداقل برسانند و در گستره بالاتری به ارائه خدمات بپردازند. به عبارت دیگر فناوری جدید و الکترونیکی شدن بانکداری به آنها این امکان را میدهد که سرعت، کیفیت، دقت، هزینه و تنوع خدمات خود را افزایش دهند [7]:
الف- دوره اول: اتوماسیون پشت باجه:
در این دوره که نقطه آغازین کاربرد کامپیوتر در نظام بانکداری میباشد با استفاده از رایانه مرکزی، اطلاعات و اسناد کاغذی تولید شده در شعب، به صورت دسته ای به مرکز ارسال و به صورت شبانه روزی، روی آنها پردازش انجام میشود. پیشرفت اتوماسیون پشت باجه باعث شد که به جای ارسال اسناد کاغذی به مرکز، عملیات روزانه شعب از طریق ثبت آنها بر روی محیطهای مغناطیسی به مرکز ارسال گردد، البته پردازش اطلاعات و به روز رسانی حسابها کماکان در اطاقهای رایانه ای مرکزی صورت میگرفت. در این دوره عملیات اتوماسیون، تاثیری در جهت رفاه مشتریان بانکها ایجاد ننموده و تاثیر رقابتی ای نیز بین بانکها بر جای نگذاشت و فقط باعث ایجاد دقت و سرعت در موازنه حسابها گردید.
دوره دوم اتوماسیون جلوی باجه:
این دوره از زمانی آغاز میگردد که کارمندان شعبه در حضور مشتری، عملیات بانکی را بصورت الکترونیکی ثبت و دنبال میکنند. در آن دوره امکان انتقال پیوسته اطلاعات از طریق به کارگیری ترمینالها که ظاهرا شبیه رایانههای شخصی امروزی بودند، از طریق خطوط مخابراتی و رایانههای بزرگ مرکزی صورت گرفت و همچنین امکان انتقال اطلاعات به صورت موثر در بین شبکههای بزرگ رایانه ای و ترمینالهای ورودی و خروجی به وجود آمد. شبکههای مخابراتی و اطلاعاتی، ترمینالهای بانکی شعب را به مراکز رایانه پشت باجه مرتبط و متصل میساخت. با این وجود در این دوره هنوز تمایل به استفاده از اسناد کاغذی وجود داشت. در این دوره بانکها نتوانستند کارکنان خود را کاهش دهند زیرا نیاز به افرادی که پاسخگوی مراجعین به بانکها باشند، محسوس بود. از سوی دیگر نرم افزارهای به کار گرفته شده در این دوره کماکان غیر یکپارچه و جزیره ای بودند و ارتباط نرم افزارها یا یکدیگر محدود بود.
دوره سوم: متصل کردن مشتریان به حسابهایشان:
در این دوره مشتری از طریق تلفن یا مراجعه به دستگاه خودپرداز و استفاده از کارت هوشمند یا کارت مغناطیسی یا کامپیوتر شخصی به حسابش دسترسی پیدا میکند و ضمن انجام عملیات، دریافت و پرداخت، نقل و انتقال وجوه را به صورت الکترونیکی انجام میدهد. سالن معاملات بانکها به مرور خالی از صفهای طولانی مراجعین میشود و آن دسته از کارکنانی که در جلوی باجه به امور دریافت و پرداخت از حسابها اشتغال دارند به بخشهای دیگر منتقل میشوند. در این دوره خطوط هوایی مثل ماهواره و مودمهای بی سیم باعث پیش برد حجم بزرگی از کار شدند. در این دوره هنوز نیروی انسانی در
ارائه خدمات موثر است و بخشی از نیروی انسانی وظیفه ایجاد هماهنگی بین سیستمهای جزیره ای و نیازهای مختلف مشتریان را بر عهده دارد. به عبارت دیگر میتوان گفت در این دوره عملیات بانکی به صورت دستی- الکترونیکی انجام میشد.
دوره چهارم: یکپارچه سازی سیستمها و مرتبط کردن مشتری با تمامی عملیات بانکی:
در این دوره مشکلات دورههای قبل برطرف شده و کلیه عملیات بانکی به طور الکترونیکی انجام میشود، همچنین بانکها و مشتریان میتوانند بطور دقیق و منظم، اطلاعات مورد نیازشان را کسب نمایند. اگرچه آهنگ این تحولات متفاوت است اما این چهار دوره به طور یکسان در صنعت بانکداری روی خواهد داد.
لازمه ورود به این مرحله داشتن امکانات و بسترهای مخابراتی و ارتباطی پیشرفته و مطمئن است. این دوره با جمع بندی بخشهای نرم افزاری و سخت افزاری دورههای پیشین بصورت واقعی، ارتباط بین بانکها و مشتریانشان را به تصویر میکشد. در این دوره، سیستم یکپارچه بانکی این امکان را به مشتری میدهد که از رایانه منزل یا محل کار خود خدمات متعارف خود را از سیستم الکترونیکی دریافت کرده و ابزار تعامل مشتری و بانک، خدمات الکترونیکی است.
تفاوت بانکداری الکترونیکی و بانکداری سنتی:
میان بانکداری الکترونیکی و بانکداری سنتی به لحاظ جنبههای گوناگونی، تفاوت وجود دارد. در جدول 1 به تفاوت میان بانکداری الکترونیکی و بانکداری سنتی پراخته شده است [10، 9، 8].
جدول 1- مقایسه ویژگیهای بانکداری الکترونیکی و سنتی
مزایای بانکداری الکترونیک:
مزایای بانکداری الکترونیک را میتوان از دو جنبه مشتریان و مؤسسات مالی مورد توجه قرار داد: از دید مشتریان میتوان، صرفه جویی در هزینهها، صرفه جویی در زمان و دسترسی به کانالهای متعدد برای انجام عملیات بانکی را نام برد. از دید موسسات مالی میتوان به ویژگیهایی چون: ایجاد و افزایش شهرت بانکها در ارائه نوآوری، حفظ مشتریان علی رغم تغییرات مکانی بانکها، ایجاد فرصت برای جستجوی مشتریان جدید در بازارهای هدف، گسترش محدوده جغرافیایی، فعالیت و برقراری شرایط رقابتی کامل، اشاره کرد. بر اساس تحقیقات موسسه دیتا مانیتور، مهمترین مزایای بانکداری الکترونیک عبارتند از: تمرکز بر کانالهای توزیع جدید، ارائه خدمات ارائه شده به مشتریان و استفاده از راهبردهای تجارت الکترونیک، البته مزایای بانکداری الکترونیک از دیدگاههای کوتاه مدت، میان مدت وبلند مدت نیز قابل بررسی است. رقابت یکسان، نگهداری و جذب مشتری از جمله مزایای بانکداری الکترونیک در کوتاه مدت (کمتر از یک سال) هستند. در میان مدت (کمتر از 18 ماه) مزایای بانکداری الکترونیک عبارتند از: یکپارچه سازی کانالهای مختلف، مدیریت اطلاعات، گسترش طیف مشتریان، هدایت مشتریان به سوی کانالهای مناسب با ویژگیهای مطلوب و کاهش هزینهها. کاهش هزینه پردازش معاملات، ارائه خدمات به مشتریان بازار هدف و ایجاد درآمد نیز از جمله مزایای بلند مدت بانکداری الکترونیک محسوب میشوند [11، 4].
سابقه تاریخی شکل گیری بانکداری الکترونیک در ایران:
سابقه فعالیتهای بانکداری الکترونیک در ایران به سال 1350 برمی گردد. در آن سال بانک تهران با در اختیار گرفتن بین
7 تا 10 دستگاه خودپرداز در شعبههای خود نخستین پرداخت اتوماتیک پول را، تجربه کرد. اواخر دهه 1361 بانکهای کشور با توجه به کاربرد کامپیوتر شخصی و احساس نیاز به اتوماسیون عملیات بانکی به رایانه ای کردن عملیات بانکی پرداختند. طرح جامع اتوماسیون بانکی پس از مطالعه و بررسیهای گوناگون در قالب پیشنهادی برای تحولی جامع در برنامه ریزی فعالیتهای انفورماتیکی بانکها به مسئولان شبکه بانکی ارایه شد که با مصوبه مجمع عمومی بانکها در سال 72 طرح جامع اتوماسیون سیستم بانکی شکلی رسمی به خود گرفت. در همان سال بانک مرکزی، شرکت خدمات انفورماتیک را به عنوان سازمان اجرایی طرح جامع انفورماتیک سیستم بانکی تاسیس کرد. طی سالهای 72 و 73 جرقههای ایجاد سوییچ ملی جهت بانکداری الکترونیکی زده شد و در همان راستا شبکه ارتباطی بین بانک ملی و فروشگاههای شهروند ایجاد شد. در خرداد 1381 مجموعه مقررات حاکم بر مرکز شبکه تبادل اطلاعات بین بانکی موسوم به شتاب به تصویب رسید. بدین سان اداره شتاب بانک مرکزی در 1/4/1381 تاسیس و با هدف فراهم کردن زیر ساخت بانکداری الکترونیکی آغاز به کار کرد.شتاب با ایجاد ارتباط بین دستگاههای خود پرداز سه بانک رسماً متولد شد (بانکهای کشاورزی، توسعه صادرات و صادارت ایران در پایلوت اولیه این طرح حضور داشتند و بانکهای خصوصی سامان و کارآفرین نیز درخواست کردند که در آزمایشهای اولیه شتاب حضورداشته باشند). در حال حاضر بیشتر بانکهای ایران بطور مستقیم طرحهای بانکداری الکترونیکی خود را پیش میبرند. بانک ملی با طرح سیبا، بانک تجارت با طرح SGB، بانک صادرات با طرح سپهر، بانک رفاه با طرح جاری همراه، بانک کشاورزی با طرح مهر، بانک ملت با طرح جام و بانکهای
خصوصی با طرح بانکداری 24 ساعته و به صورت مجزا و منفرد، بانکداری الکترونیکی را در حوزه تحت پوشش خود تجربه میکنند [13، 12].
بررسی بانکداری الکترونیکی در ایران:
جمهوری اسلامی ایران نیز از دهههای 60 و 70 شمسی تلاشهای زیادی را در جهت استفاده از سیستمهای رایانه ای در بانکها انجام داده است اما بنابر دلایل متعدد ایجاد این سیستمها نتایج قابل قبولی را در بر نداشته و تاکنون باعث حذف دفاتر حسابداری و یا کاهش هزینههای واقعی پردازش اطلاعات نگردیده است. به همین سبب هر چند سیستمهای نوینی مانند کارتهای بانکی یا حسابهای هوشمند جدا از حسابهای جاری و یا پس انداز بانکها ایجاد شده است، ولی ارتباط آنها با سیستم سنتی از طریق صدور یک سری سند و به صورت دستی انجام میپذیرد [14]. با وجود مشکلات و موانعی که در راه گسترش بانکداری الکترونیکی و انتقال الکترونیکی وجوه در ایران وجود دارد، اقدامات قابل توجهی در این زمینه انجام شده است، از جمله کارت های بانکی، سوئیفت، شتاب، مهتاب، VSAT که در این بخش مورد بررسی قرار خواهند گرفت
1. کارتهای بانکی در ایران: استفاده از کارتهای بانکی در ایران قبل از انقلاب اسلامی به میزانمحدودی رواج داشت. این کارتها توسط مؤسسات بین المللی مثل ویزا و مستر کارت ارائه میشد.
علاوه بر آن قبل از انقلاب تعداد بسیار محدودی از ماشینهای خودپرداز توسط بعضی از بانکها وارد کشور شدند ولی عملاً مورد استفاده قرار نگرفتند. بنابراین تا قبل از سال 1369 اقدام جدی جهت استفاده از کارت در ایران صورت نگرفت. تا اینکه در این سال مطالعات و بررسیهایی توسط بانک تجارت به خصوص در زمینه تطبیق قوانین موجود بانکی و نحوه استفاده از این کارت صورت گرفت و نهایتاً در سال 1370 این بانک توانست اولین کارت بانکی را در ایران صادر نماید که به طرح چک کارت بانک تجارت معروف شد. این کارت ماهیتاً یک کارت بدهکاری میباشد. برای صدور این کارت متقاضی یک حساب سپرده در بانک افتتاح مینماید و به میزان مبلغ واریزی به حساب، اعتبار به کارت تعلق میگیرد [15].
پیرو این اقدام بانک تجارت، بانک سپه نیز در سال 1371 با نصب هفت دستگاه ماشین خودپرداز، کارت بانکی صادر نموده و به ارائه خدمات کارت بانکی پرداخت، پس از آن به تدریج سایر بانکها دست به کار شدند و اقدام به ارائه کارت بانکی نمودند. کارتهایی که تا به حال توسط بانکهای داخلی صادر شده است کارت بدهکار میباشند، زیرا اولاً برای دریافت کارت باید حساب افتتاح نمود و به مبلغ کارت سپرده واریز کرد و ثانیاً این کارتها بیشتر برای استفاده از ماشینهای خودپرداز کاربرد دارند [15].
به غیر از بانکها طی سالهای اخیر مؤسسات دیگری نیز اقدام به تولید و صدور کارتهای بانکی نموده اند که نمونه بارز آن مؤسسه امین و کارت ثمین میباشد [16].
شاید جدیدترین اقدامی که در این خصوص توسط بانکهای کشور انجام شده است، سیستم یکپارچه بانک ملی ایران (سیبا) باشد.
این سیستم، تلفیقی از دو سیستم کارتهای بانکی (ملی کارت) و حساب جاری الکترونیکی است. به عبارت دیگر در این سیستم حساب جاری )حساب چک( و حساب کارت مشتری در اصل یک حساب مشترک میباشد بنابراین مشتری هم میتواند از دسته چک و هم از کارت، جهت انجام عملیات بانکی خود استفاده نماید [16].
علاوه بر کارتهای بدهکار که توسط بانکها ارائه میگردد اخیراً کارت هزینه ای به نام کارت ثمین ارائه گردیده است. کارت ثمین که توسط شرکت ایز ایران تولید شده است دارای 206 بایت حافظه میباشد و یک تراشه را در خود جای داده است [16].
گسترش استفاده از کارتها در ایران با مشکلات و موانع زیادی روبروست. دسته ای از مشکلات، مشکلات سخت افزاری است، منظور از سخت افزار دستگاههای خودپرداز و سایر دستگاههای مورد نیاز میباشد. با توجه به اینکه بانکهای ایران از ماشین های مشابهی استفاده نکرده اند، محدوده کاربرد کارتها در ایران وسیع نیست، زیرا اکثر کارتهای بانکی هر بانک، خاص دستگاههای خودپرداز خود بانک است و نمی توان آنها را با ماشینهای خودپرداز بانکهای دیگر مورد استفاده قرار داد. علاوه بر این، موضوع قیمت هنگفت چنین دستگاههای ی سبب شده است که بانکها نتوانند در کلیه شعب خود این دستگاهها را نصب نمایند. علاوه بر مشکلات سخت افزاری، مشکلات نرم افزاری نیز در بانکها وجود دارد. به علت اینکه بانکها از نرم افزارهای مشابهی استفاده نمی کنند، تبادل اطلاعات، با مشکل مواجه است و عملاً امکان پذیر نیست [15].
علاوه بر معظلات مطرح شده مشکل عمده کاربرد کارتها، فقدان زیرساختهای الکترونیکی لازم در بانکها و مؤسسات مالی است
زیرا بانکها و مؤسسات مالی از سیستمهای سنتی استفاده میکنند، در نتیجه استفاده از کارت های بانکی محدود میگردد و همچنین سبب میمی شود کارت یک بانک توسط بانکهای دیگر قابل پذیرش نباشد.
یکی از معضلات مهم دیگر نداشتن قانون جامع برای انتقال الکترونیکی وجوه در کشور میباشد، که گسترش این کارتها را با مشکل جدی مواجه خواهد ساخته است [16].
مقاله کامل بررسی موانع و منابع پیاده سازی بانکداری الکترونیک در ایران
بررسی موانع و منابع پیاده سازی بانکداری الکترونیک در ایران
مقدمه:
گسترش و رشد فناوریهای ارتباطی و اطلاعاتی آثار و تبعات مثبتی در عرصههای مختلف علمی، اجتماعی و اقتصادی جوامع بهره مند از این فناوریها، در پی داشته است. کارشناسان امروزه در بررسی شاخصهای توسعه، به هیچ وجه به موارد خاص توجه نمی کنند بلکه تاثیرات مستقیم و غیر مستقیم هر یک از عوامل تاثیر گذار را در ترکیب با سایر عوامل مورد ارزیابی قرار میدهند. تاثیر فزاینده ابزارهای کاربردی و علمی در فعالیتهای مختلف جامعه علی الخصوص ساختارهای اقتصادی موجب ایجاد تحول و تجدید در نگرش سنتی به موضوع تجارت و بازار میشود. در این بین توسعه روز افزون اینترنت در کشورهای مختلف و اتصال تعداد زیادی از مردم جهان به شبکه جهانی اینترنت و گسترش ارتباطات الکترونیکی بین افراد و سازمانهای مختلف از طریق دنیای مجازی اینترنت، بستری مناسب و مساعد برای برقرای مراودات تجاری و اقتصادی فراهم کرده است که در این بین میتوان از ایجاد بانکداری الکترونیک به عنوان یکی از نتایج مطلوب این تغییر و تحولات نام برد.
بانکداری الکترونیکی چیست؟
بانکداری الکترونیکی نوع خاصی از بانکداری است که جهت ارائه سرویس به مشتریان از یک محیط الکترونیکی (مانند اینترنت) استفاده میکند. در واقع بانکداری الکترونیکی یک نوع سرویس الکترونیکی است. در این نوع بانکداری تمامی عملیات بانکی به صورت الکترونیکی انجام میپذیرد وانجام
تمامی این عملیات با سطوح امنیتی مناسب محافظت میشود [1، 2، 3، 4، 5، 6].
تاریخچه پیدایش بانکداری الکترونیکی:
طی دهههای اخیر تحولات شگرفی در نظام بانکداری به وجود آمده است که چهار دوره را شامل میشود، که در هر دوره تا حدی کامپیوتر و نرم افزار جایگزین انسانها و کاغذ شده اند. هر دوره از تکامل برای مدیران نظام بانکی این امکان را فراهم نموده است که اوقات تلف شده را در شرایط کاری رقابتی به حداقل برسانند و در گستره بالاتری به ارائه خدمات بپردازند. به عبارت دیگر فناوری جدید و الکترونیکی شدن بانکداری به آنها این امکان را میدهد که سرعت، کیفیت، دقت، هزینه و تنوع خدمات خود را افزایش دهند [7]:
الف- دوره اول: اتوماسیون پشت باجه:
در این دوره که نقطه آغازین کاربرد کامپیوتر در نظام بانکداری میباشد با استفاده از رایانه مرکزی، اطلاعات و اسناد کاغذی تولید شده در شعب، به صورت دسته ای به مرکز ارسال و به صورت شبانه روزی، روی آنها پردازش انجام میشود. پیشرفت اتوماسیون پشت باجه باعث شد که به جای ارسال اسناد کاغذی به مرکز، عملیات روزانه شعب از طریق ثبت آنها بر روی محیطهای مغناطیسی به مرکز ارسال گردد، البته پردازش اطلاعات و به روز رسانی حسابها کماکان در اطاقهای رایانه ای مرکزی صورت میگرفت. در این دوره عملیات اتوماسیون، تاثیری در جهت رفاه مشتریان بانکها ایجاد ننموده و تاثیر رقابتی ای نیز بین بانکها بر جای نگذاشت و فقط باعث ایجاد دقت و سرعت در موازنه حسابها گردید.
دوره دوم اتوماسیون جلوی باجه:
این دوره از زمانی آغاز میگردد که کارمندان شعبه در حضور مشتری، عملیات بانکی را بصورت الکترونیکی ثبت و دنبال میکنند. در آن دوره امکان انتقال پیوسته اطلاعات از طریق به کارگیری ترمینالها که ظاهرا شبیه رایانههای شخصی امروزی بودند، از طریق خطوط مخابراتی و رایانههای بزرگ مرکزی صورت گرفت و همچنین امکان انتقال اطلاعات به صورت موثر در بین شبکههای بزرگ رایانه ای و ترمینالهای ورودی و خروجی به وجود آمد. شبکههای مخابراتی و اطلاعاتی، ترمینالهای بانکی شعب را به مراکز رایانه پشت باجه مرتبط و متصل میساخت. با این وجود در این دوره هنوز تمایل به استفاده از اسناد کاغذی وجود داشت. در این دوره بانکها نتوانستند کارکنان خود را کاهش دهند زیرا نیاز به افرادی که پاسخگوی مراجعین به بانکها باشند، محسوس بود. از سوی دیگر نرم افزارهای به کار گرفته شده در این دوره کماکان غیر یکپارچه و جزیره ای بودند و ارتباط نرم افزارها یا یکدیگر محدود بود.
دوره سوم: متصل کردن مشتریان به حسابهایشان:
در این دوره مشتری از طریق تلفن یا مراجعه به دستگاه خودپرداز و استفاده از کارت هوشمند یا کارت مغناطیسی یا کامپیوتر شخصی به حسابش دسترسی پیدا میکند و ضمن انجام عملیات، دریافت و پرداخت، نقل و انتقال وجوه را به صورت الکترونیکی انجام میدهد. سالن معاملات بانکها به مرور خالی از صفهای طولانی مراجعین میشود و آن دسته از کارکنانی که در جلوی باجه به امور دریافت و پرداخت از حسابها اشتغال دارند به بخشهای دیگر منتقل میشوند. در این دوره خطوط هوایی مثل ماهواره و مودمهای بی سیم باعث پیش برد حجم بزرگی از کار شدند. در این دوره هنوز نیروی انسانی در
ارائه خدمات موثر است و بخشی از نیروی انسانی وظیفه ایجاد هماهنگی بین سیستمهای جزیره ای و نیازهای مختلف مشتریان را بر عهده دارد. به عبارت دیگر میتوان گفت در این دوره عملیات بانکی به صورت دستی- الکترونیکی انجام میشد.
دوره چهارم: یکپارچه سازی سیستمها و مرتبط کردن مشتری با تمامی عملیات بانکی:
در این دوره مشکلات دورههای قبل برطرف شده و کلیه عملیات بانکی به طور الکترونیکی انجام میشود، همچنین بانکها و مشتریان میتوانند بطور دقیق و منظم، اطلاعات مورد نیازشان را کسب نمایند. اگرچه آهنگ این تحولات متفاوت است اما این چهار دوره به طور یکسان در صنعت بانکداری روی خواهد داد.
لازمه ورود به این مرحله داشتن امکانات و بسترهای مخابراتی و ارتباطی پیشرفته و مطمئن است. این دوره با جمع بندی بخشهای نرم افزاری و سخت افزاری دورههای پیشین بصورت واقعی، ارتباط بین بانکها و مشتریانشان را به تصویر میکشد. در این دوره، سیستم یکپارچه بانکی این امکان را به مشتری میدهد که از رایانه منزل یا محل کار خود خدمات متعارف خود را از سیستم الکترونیکی دریافت کرده و ابزار تعامل مشتری و بانک، خدمات الکترونیکی است.
تفاوت بانکداری الکترونیکی و بانکداری سنتی:
میان بانکداری الکترونیکی و بانکداری سنتی به لحاظ جنبههای گوناگونی، تفاوت وجود دارد. در جدول 1 به تفاوت میان بانکداری الکترونیکی و بانکداری سنتی پراخته شده است [10، 9، 8].
جدول 1- مقایسه ویژگیهای بانکداری الکترونیکی و سنتی
مزایای بانکداری الکترونیک:
مزایای بانکداری الکترونیک را میتوان از دو جنبه مشتریان و مؤسسات مالی مورد توجه قرار داد: از دید مشتریان میتوان، صرفه جویی در هزینهها، صرفه جویی در زمان و دسترسی به کانالهای متعدد برای انجام عملیات بانکی را نام برد. از دید موسسات مالی میتوان به ویژگیهایی چون: ایجاد و افزایش شهرت بانکها در ارائه نوآوری، حفظ مشتریان علی رغم تغییرات مکانی بانکها، ایجاد فرصت برای جستجوی مشتریان جدید در بازارهای هدف، گسترش محدوده جغرافیایی، فعالیت و برقراری شرایط رقابتی کامل، اشاره کرد. بر اساس تحقیقات موسسه دیتا مانیتور، مهمترین مزایای بانکداری الکترونیک عبارتند از: تمرکز بر کانالهای توزیع جدید، ارائه خدمات ارائه شده به مشتریان و استفاده از راهبردهای تجارت الکترونیک، البته مزایای بانکداری الکترونیک از دیدگاههای کوتاه مدت، میان مدت وبلند مدت نیز قابل بررسی است. رقابت یکسان، نگهداری و جذب مشتری از جمله مزایای بانکداری الکترونیک در کوتاه مدت (کمتر از یک سال) هستند. در میان مدت (کمتر از 18 ماه) مزایای بانکداری الکترونیک عبارتند از: یکپارچه سازی کانالهای مختلف، مدیریت اطلاعات، گسترش طیف مشتریان، هدایت مشتریان به سوی کانالهای مناسب با ویژگیهای مطلوب و کاهش هزینهها. کاهش هزینه پردازش معاملات، ارائه خدمات به مشتریان بازار هدف و ایجاد درآمد نیز از جمله مزایای بلند مدت بانکداری الکترونیک محسوب میشوند [11، 4].
سابقه تاریخی شکل گیری بانکداری الکترونیک در ایران:
سابقه فعالیتهای بانکداری الکترونیک در ایران به سال 1350 برمی گردد. در آن سال بانک تهران با در اختیار گرفتن بین
7 تا 10 دستگاه خودپرداز در شعبههای خود نخستین پرداخت اتوماتیک پول را، تجربه کرد. اواخر دهه 1361 بانکهای کشور با توجه به کاربرد کامپیوتر شخصی و احساس نیاز به اتوماسیون عملیات بانکی به رایانه ای کردن عملیات بانکی پرداختند. طرح جامع اتوماسیون بانکی پس از مطالعه و بررسیهای گوناگون در قالب پیشنهادی برای تحولی جامع در برنامه ریزی فعالیتهای انفورماتیکی بانکها به مسئولان شبکه بانکی ارایه شد که با مصوبه مجمع عمومی بانکها در سال 72 طرح جامع اتوماسیون سیستم بانکی شکلی رسمی به خود گرفت. در همان سال بانک مرکزی، شرکت خدمات انفورماتیک را به عنوان سازمان اجرایی طرح جامع انفورماتیک سیستم بانکی تاسیس کرد. طی سالهای 72 و 73 جرقههای ایجاد سوییچ ملی جهت بانکداری الکترونیکی زده شد و در همان راستا شبکه ارتباطی بین بانک ملی و فروشگاههای شهروند ایجاد شد. در خرداد 1381 مجموعه مقررات حاکم بر مرکز شبکه تبادل اطلاعات بین بانکی موسوم به شتاب به تصویب رسید. بدین سان اداره شتاب بانک مرکزی در 1/4/1381 تاسیس و با هدف فراهم کردن زیر ساخت بانکداری الکترونیکی آغاز به کار کرد.شتاب با ایجاد ارتباط بین دستگاههای خود پرداز سه بانک رسماً متولد شد (بانکهای کشاورزی، توسعه صادرات و صادارت ایران در پایلوت اولیه این طرح حضور داشتند و بانکهای خصوصی سامان و کارآفرین نیز درخواست کردند که در آزمایشهای اولیه شتاب حضورداشته باشند). در حال حاضر بیشتر بانکهای ایران بطور مستقیم طرحهای بانکداری الکترونیکی خود را پیش میبرند. بانک ملی با طرح سیبا، بانک تجارت با طرح SGB، بانک صادرات با طرح سپهر، بانک رفاه با طرح جاری همراه، بانک کشاورزی با طرح مهر، بانک ملت با طرح جام و بانکهای
خصوصی با طرح بانکداری 24 ساعته و به صورت مجزا و منفرد، بانکداری الکترونیکی را در حوزه تحت پوشش خود تجربه میکنند [13، 12].
بررسی بانکداری الکترونیکی در ایران:
جمهوری اسلامی ایران نیز از دهههای 60 و 70 شمسی تلاشهای زیادی را در جهت استفاده از سیستمهای رایانه ای در بانکها انجام داده است اما بنابر دلایل متعدد ایجاد این سیستمها نتایج قابل قبولی را در بر نداشته و تاکنون باعث حذف دفاتر حسابداری و یا کاهش هزینههای واقعی پردازش اطلاعات نگردیده است. به همین سبب هر چند سیستمهای نوینی مانند کارتهای بانکی یا حسابهای هوشمند جدا از حسابهای جاری و یا پس انداز بانکها ایجاد شده است، ولی ارتباط آنها با سیستم سنتی از طریق صدور یک سری سند و به صورت دستی انجام میپذیرد [14]. با وجود مشکلات و موانعی که در راه گسترش بانکداری الکترونیکی و انتقال الکترونیکی وجوه در ایران وجود دارد، اقدامات قابل توجهی در این زمینه انجام شده است، از جمله کارت های بانکی، سوئیفت، شتاب، مهتاب، VSAT که در این بخش مورد بررسی قرار خواهند گرفت
1. کارتهای بانکی در ایران: استفاده از کارتهای بانکی در ایران قبل از انقلاب اسلامی به میزانمحدودی رواج داشت. این کارتها توسط مؤسسات بین المللی مثل ویزا و مستر کارت ارائه میشد.
علاوه بر آن قبل از انقلاب تعداد بسیار محدودی از ماشینهای خودپرداز توسط بعضی از بانکها وارد کشور شدند ولی عملاً مورد استفاده قرار نگرفتند. بنابراین تا قبل از سال 1369 اقدام جدی جهت استفاده از کارت در ایران صورت نگرفت. تا اینکه در این سال مطالعات و بررسیهایی توسط بانک تجارت به خصوص در زمینه تطبیق قوانین موجود بانکی و نحوه استفاده از این کارت صورت گرفت و نهایتاً در سال 1370 این بانک توانست اولین کارت بانکی را در ایران صادر نماید که به طرح چک کارت بانک تجارت معروف شد. این کارت ماهیتاً یک کارت بدهکاری میباشد. برای صدور این کارت متقاضی یک حساب سپرده در بانک افتتاح مینماید و به میزان مبلغ واریزی به حساب، اعتبار به کارت تعلق میگیرد [15].
پیرو این اقدام بانک تجارت، بانک سپه نیز در سال 1371 با نصب هفت دستگاه ماشین خودپرداز، کارت بانکی صادر نموده و به ارائه خدمات کارت بانکی پرداخت، پس از آن به تدریج سایر بانکها دست به کار شدند و اقدام به ارائه کارت بانکی نمودند. کارتهایی که تا به حال توسط بانکهای داخلی صادر شده است کارت بدهکار میباشند، زیرا اولاً برای دریافت کارت باید حساب افتتاح نمود و به مبلغ کارت سپرده واریز کرد و ثانیاً این کارتها بیشتر برای استفاده از ماشینهای خودپرداز کاربرد دارند [15].
به غیر از بانکها طی سالهای اخیر مؤسسات دیگری نیز اقدام به تولید و صدور کارتهای بانکی نموده اند که نمونه بارز آن مؤسسه امین و کارت ثمین میباشد [16].
شاید جدیدترین اقدامی که در این خصوص توسط بانکهای کشور انجام شده است، سیستم یکپارچه بانک ملی ایران (سیبا) باشد.
این سیستم، تلفیقی از دو سیستم کارتهای بانکی (ملی کارت) و حساب جاری الکترونیکی است. به عبارت دیگر در این سیستم حساب جاری )حساب چک( و حساب کارت مشتری در اصل یک حساب مشترک میباشد بنابراین مشتری هم میتواند از دسته چک و هم از کارت، جهت انجام عملیات بانکی خود استفاده نماید [16].
علاوه بر کارتهای بدهکار که توسط بانکها ارائه میگردد اخیراً کارت هزینه ای به نام کارت ثمین ارائه گردیده است. کارت ثمین که توسط شرکت ایز ایران تولید شده است دارای 206 بایت حافظه میباشد و یک تراشه را در خود جای داده است [16].
گسترش استفاده از کارتها در ایران با مشکلات و موانع زیادی روبروست. دسته ای از مشکلات، مشکلات سخت افزاری است، منظور از سخت افزار دستگاههای خودپرداز و سایر دستگاههای مورد نیاز میباشد. با توجه به اینکه بانکهای ایران از ماشین های مشابهی استفاده نکرده اند، محدوده کاربرد کارتها در ایران وسیع نیست، زیرا اکثر کارتهای بانکی هر بانک، خاص دستگاههای خودپرداز خود بانک است و نمی توان آنها را با ماشینهای خودپرداز بانکهای دیگر مورد استفاده قرار داد. علاوه بر این، موضوع قیمت هنگفت چنین دستگاههای ی سبب شده است که بانکها نتوانند در کلیه شعب خود این دستگاهها را نصب نمایند. علاوه بر مشکلات سخت افزاری، مشکلات نرم افزاری نیز در بانکها وجود دارد. به علت اینکه بانکها از نرم افزارهای مشابهی استفاده نمی کنند، تبادل اطلاعات، با مشکل مواجه است و عملاً امکان پذیر نیست [15].
علاوه بر معظلات مطرح شده مشکل عمده کاربرد کارتها، فقدان زیرساختهای الکترونیکی لازم در بانکها و مؤسسات مالی است
زیرا بانکها و مؤسسات مالی از سیستمهای سنتی استفاده میکنند، در نتیجه استفاده از کارت های بانکی محدود میگردد و همچنین سبب میمی شود کارت یک بانک توسط بانکهای دیگر قابل پذیرش نباشد.
یکی از معضلات مهم دیگر نداشتن قانون جامع برای انتقال الکترونیکی وجوه در کشور میباشد، که گسترش این کارتها را با مشکل جدی مواجه خواهد ساخته است [16].
فایل : 38 صفحه
فرمت : Word
نقد و بررسیها
هنوز بررسیای ثبت نشده است.