خرید و دانلود نسخه کامل مقاله کامل برنامه ریزی برای احیای مسیرهای پیاده شهری با رویکرد مدرن شهر دینی

مقاله کامل برنامه ریزی برای احیای مسیرهای پیاده شهری با رویکرد مدرن شهر دینی

دانشگاه آزاد واحد علوم تحقیقات اردبیل
موضوع :
برنامه ریزی برای احیای مسیرهای پیاده شهری با رویکرد مدرن شهر دینی (نمونه موردی محله شیخ صفی)
استاد مربوطه :
جناب آقای دکتر صمد زاده
دانشجو :
آناهیتا صدیق
زمستان 92
چکیده
هدف از پژوهش حاضر برنامه ریزی برای احیای مسیرهای پیاده شهری با رویکرد مدرن شهر دینی (نمونه موردی محله شیخ صفی) است که در تحقیق حاضر برای نظرسنجی و اطلاع از نظرات شهروندان در رابطه با رویکرد دینی در پیاده راه های اردبیل از تکنیک پرسشنامه استفاده شده که نوع سؤالات آن به صورت بسته طرح شده است. لازم به ذکر است که در قسمت پرسشنامه، چهار مؤلفه سرزندگی ، ایمنی و امنیت ، خوانایی و نفوذپذیری منتج از ادبیات موضوع را انتخاب کرده و پس از نظرسنجی به آنالیز آنها خواهیم پرداخت.جامعه آماری پژوهش در تحقیق کتابخانه ای از مقالات و کتابهای موجود و برای روش میدانی از شهروندان ساکن در اردبیل در سال 1392-93 استفاده شده است که از بین این جامعه تعداد 50 نفر به عنوان نمونه آماری انتخاب خواهد شد.برای تجزیه و تحلیل داده ها از نرم افزار spss استفاده خواهد شد.
کلمات کلیدی: مسیر های پیاده شهری- رویکرد مدرن- رویکرد دینی-محله شیخ صفی الدین اردبیل
مقدمه
از سالیان دور در ایران باستان شاهد هنر آفرینی معمارانی بودیم که به جهت فراهم آوردن رفاه و آسایش فرد ساکن در فضا به توجه و اهمیت دادن کوچکترین نیازهای وی پرداخته و خلاقیت های شگفت انگیزی را ارائه کردند. که این مهم تنها به دلیل فرهنگ غنی ایرانیان است. فرهنگی که بیانگر اهمیت فرد وخانواده در اجتماع می باشد. چنانچه به نیازهای خانواده (کوچکترین واحد ساختاری جامعه) پاسخ داده شود و سلامت روحی ایشان تامین گردد، سلامت اجتماع نیز تامین خواهد شد. پاسخگویی به نیازهای خانواده مستلزم ایجاد فضاهای مورد نیاز آنان است. چه بسا هنرمندان و معماران ایرانی که به طول سالیان دراز به خلق این گونه فضاها پرداختند. بنابراین فرایند طراحی، در معماری اصیل اسلامی ایرانی از “نیاز” آغاز شده و به”فرم” خاتمه می یابد. اعتقادات دینی و مذهبی با وجود اشتراکان فراوان در هر مکان رنگ و بوی محلی به خود گرفته و بر اساس آداب و مراسمی که مربوط به مناسبت های مذهبی هستند در هر منطقه دارای ویژگی های خاصی می شوند.کالبد که نشانه های مستقیم و مدلل تعامل انسان با محیط است، قطعا متاثر از آیین است و در رویکرد با مفهوم مخالف هر این تاثیر نهفته است،کما اینکه تلاش برای برقرای یک کالبد با هدف آیین زدایی ،خود به آفرینش آیینی دیگر منجر می شود.به واقع میان دین و معماری پلی وجود دارد که مصداق عینی آن جامعه است. معماری اصیل اسلامی – ایرانی در طول سالیان متمادی با تکیه به مولفه هایی چون فرهنگ و اقلیم، نیازهای انسانی ساکنین را پیش بینی کرده و به شکل هنرمندانه ای آنها را دستمایه شکل گیری فضا های خود قرار داده است، برای نمونه می توان به شکل گیری فضای بیرونی و اندرونی در معماری اصیل خانه و معابر ایرانی اشاره داشت به نظر می رسد اینگونه فضاها جهت رفع برخی نیازهای فرهنگی شکل گرفته اند.در این میان رویکرد مدرن شهری دینی بحث شده است(شاطریان،1386).پیوند بین آیین وکالبد در شهر اردبیل نیز نکته ای قابل تاکید است.شهر در دوره های نخست تکوین خود با کارکرد نظامی و استحکامی شکل گرفته و بنا به موقعیت چهارراهی با استقرار بازار ، جایگاه تجارتی و بعد ها به قطب تشیع موقعیت های مذهبی کسب میکند که دستاورد آن شکل گیری و برقراری فضاهای متعدد مذهبی با محوریت مجموعه شیخ صفی است .بنابراین هدف محقق بررسی و برنامه ریزی برای احیای مسیرهای پیاده شهری با رویکرد مدرن شهر دینی در این محله است .
بیان مسئله
حرکت پیاده طبیعی ترین، قدیمی ترین و ضرور یترین شکل جابجایی انسان در محیط است. پیاده روی دارای اهمیت اساسی در ادراک هویت فضایی، احساس تعلق به محیط و دریافت کیفیت های محیطی است. چهره شهر بیشتر از طریق گام زدن در فضای شهری احساس می شود. اما یکی از نواقص عمده شهرسازی معاصر جهان، سرسپردگی بیش از حد آن به نیازهای حرکت سواره و غفلت از حفظ و ساماندهی فضاهای پیاده و حرکت پیاده است. این امر یکی از عوامل کاهش کیفیت محیط شهری و افول ارزش های اجتماعی، فرهنگی و بصری در فضاهای شهری محسوب می شود. به عنوان واکنش و چاره جویی در برابر این وضع در طول دو سه دهه گذشته، گرایش ها و دیدگاه های جدیدی در عرصه یاد می شود. حاصل این جنبش، پیدایش و«جنبش پیاده گستری» شهرسازی جهان مطرح شده است که از آن به عنوان است که امروزه به عنوان شاخه ای مستقل از برنامه ریزی و طراحی «برنامه ریزی و طراحی پیاده» رواج رشته جدید شهری به حساب می آید. در روال رایج شهرسازی ایران نیز، نوعی غفلت و بی توجهی نسبت به موضوع حرکت پیاده و هم در عرصه نظری و هم در عرصه عملی، به نحوی بارز مشاهده می شود. به همین «پیاده راه ها» فضاهای پیاده یا دلیل پرداختن به این موضوع می تواند به شناخت عمیق تر مسائل شهرنشینی و شهرسازی کنونی و چاره جویی برای بهسازی کیفیت فضاهای شهری یاری رساند.
به طور کلی در شهرسازی دوران باستان و قرون وسطی و حتی تا شروع انقلاب صنعتی، انسان معیار هر چیزی محسوب می شد. طول، عرض و ارتفاع گشودگی ها، تناسبات و فواصل در انطباق با اندازه های وی در نظر گرفته می شد.انسان، مبنا و مرجعی طبیعی برای طراحی شهرهای ما بود. آنچه از مطالعه ساخت شهرها بدست می آید، آن است که همواره شرایط آسایش و راحتی انسان پیاده در فضاهای شهر مد نظر بوده است. به طور خلاصه می توان گفت که موضوع برنامه ریزی و طراحی پیاده از اواخر دهه 40 در شهرها ی اروپا با شروع نوسازی های بعد از جنگ شکل جدی به خود گرفت بطوریکه می توان گفت، خیابان ها و فضاهای ویژه عابرین پیاده برای نخستین بار در شهرهای اروپا ایجاد شدند .اگرچه در بازسازی ویرانی های جنگ، خصلت تاریخی و فرهنگی برخی هلند و «استکهلم» از مراکز شهری از میان رفت ولی در همان زمان، نخستین تجربه های آزمایشی سوئد به وجود در شهرهای منطقه بی ترافیک در ایجاد آمد (مهدیزاده،15،1379). از اواخر دهه 1950 تا 1975 سیاست محدود «روتردام »کردن ترافیک و ایجاد ناحیه پیاده در تمام اروپا مطرح شد بطوریکه ممنوعیت ورود اتومبیل به نواحی تاریخی و تجاری خرد در اکثر شهرهای اروپا، شرح موضوع نوسازی و بهسازی محله های مسکونی، بهبود حمل و نقل و احیا ء فضاهای عمومی و طرح خیابان های پیاده
در اولویت مسائل برنامه ریزی شهری قرار گرفت(آندره مایکل،2008). از دهه 1960 نیز ایجاد فضاهای پیاده به سایر نقاط دنیا مانند ایالات متحده گسترش پیدا کرد بطوریکه از در شهرهای امریکا به وجود آمد و مطالعات و اقدامات « خیابان پیاده» سال 1960 تا 1970 ، تعداد 150 گوناگون در جهت توسعه پیاده راه ها و گسترش فرهنگ پیاده روی و دوچرخه سواری به راه افتاد (مهندسان مشاور گذر راه، 221،1375). در چند دهه اخیر با رویکرد نوین به شرایط عابران پیاده و نوعی الهام پذیری از گذشتههای پیش از ورود خودرو، مطالعات و فعالیتهای گوناگونی در جهت احیای سهم پیادهها از فضای شهری صورت گرفته است. در کشور ما نیز مطالعات و اقدامات اجرایی در این راستا صورت گرفته لیکن به دلیل ملاحظات بستر محیط، امکان تعمیم نتایج به نقاط مختلف جغرافیایی محدود است. تا قبل از انقلاب صنعتی، اندازه، تناسبات و فواصل عناصر تشکیل دهنده شهر، بر مبنای مقیاس انسانی و الگوی جابجایی ها نیز براساس حرکت فرد پیاده بود . در واقع آستانه توانایی انسان برای جابجایی ، اندازه و فاصله بین مبادی و مقاصد سفر را تعیین می کرد(مارشال،2005). با شروع انقلاب صنعتی و رشد وگسترش سریع شهرها و از طرفی دیگر اختراع خودرو و استفاده از آن، سرعت و راحتی در امر جابجایی افزایش یافت . با تقسیم بندی بافت های شهری بر مبنای اصول منطقه بندی و تفکیک کاربری ها براساس اهداف عملکردی، فاصله ها افزایش یافت .تولید انبوه خودرو و امکان استفاده بخش عمده ای از اقشار اجتماعی موجب تشدید این پدیده گردید(سلطانی،1390). بخش عمده ای از مفهوم محتوای زندگی خیابان به عقیده جین جیکوبز در پیاده روهای آن نهفته است از نگاه او، این پیاده روهای شلوغ و پر جنب و جوش هستند که با فراهم آوردن عرصه روابط متقابل اجتماعی ، به مرکز شهر معنا می بخشد(شوای،1375).شکی نیست که جایگاه تردد پیاده و دوچرخه در شهرسازی امروز ما کمرنگ شده است که این موضوع ناشی از عوامل متعددی همچون آشنایی ناکافی با آلترناتیوهای جایگزین حمل و نقل خودرومبنا، دلبستگی به ضوابط و مقررات صلب و تصورات نادرست نظام برنامه ریزی و طراحی از نوع و کیفیت ترددها است. در این میان توجه به تفاوت بنیادین بین شرایط شهرهای امروزی با شهرهای گذشته مهم است. راه یافتن ، نخستین شیوه تکامل یافته جابجایی برای هر فرد سالم به حساب می آید(معینی،1386). افراد با حرکت پیاده در محیط، درک تازهای از پدیدهها در مییابند و از آنها تأثیر می پذیرند، با آنها در تعامل قرار گرفته و توانایی تغییر را به دست میآورند حال آنکه این محیط ،محیطی با رویکرد مدرن دینی اسلامی ا باشد . شهر سلامی یکی از مظاهر تمدن اسلام است که در شکل‌گیری و استخوان‌بندی آن عوامل متعددی نظیر عوامل اجتماعی، تکنیک‌ها و روش‌های ساخت و ساز، ارزش‌های دینی و…
تاثیرگذارند. بنابراین شهر اسلامی برخاسته از فرهنگ و تمدن اسلام، عناصر شهرسازی و معماری سایر فرهنگها را جذب کرده و سپس روابط اجتماعی را بر اساس معیارها و ارزش‌های خود سامان می‌دهد و لذا ساختار فیزیکی آن یادآور هویت ساکنان مسلمان آن می‌باشد. بنابراین می‌توان گفت در شهر اسلامی ارتباط ذاتی و ساختاری مابین دین، فضای شهری و مناسبات اجتماعی وجود داردامروزه هویت جمعی در مقیاس محله­ای، رویکرد توسعه­ شهر اسلامی در عصر جدید را روشن می‌سازد؛ رویکردی بومی و هویت­گرا. مفهوم محله به‌عنوان یک واحد پایه کالبدی از ساختار شهر اسلامی است. محله‌های شهری از گذشته یکی از کانون‌های خرد و ملموس شکل‌گیری هویت‌های فرهنگی و تعلق اجتماعی هستند. ارزش‌ها و هنجارهای محله‌ای نخستین برخورد ملموس افراد با هویت فرهنگی را شکل می‌دهند و اغلب به‌صورت مناسبات رویاروی، حس تعلق اجتماعی را تقویت می‌کنند(محمدکریم،1372).بنابراین این تحقیق در پی برنامه ریزی برای احیای مسیرهای پیاده شهری با رویکرد مدرن شهر دینی (نمونه موردی محله شیخ صفی)است.
ضرورت و اهمیت تحقیق
همانگونه که بیان شد می بایست همواره میان فرهنگ اسلامی و شهر سازی هماهنگی و سازگاری ایجاد شود .از این رو تحقیق صحیح و علمی الگوی مدرن شهر دینی که در دوره های اخیر با توجه به هویت دینی و ملی شهر های تاریخی کشورمان مطرح گردیده است سیمای عمومی مناطق شهری و به ویژه شهر اردبیل را دگرگون خواهد کرد و در این راستا شایسته است تحقیق چنین مفهومی در تمامی طرح ها و برنامه هایی که به منظور سازماندهی فضای عمومی شهری صورت می گیرد مورد توجه و اولویت قرار گیرد.شهر اردبیل دارای ظرفیت های بسیار بالایی برای توسعه گردشگری مذهبی است که ضرورتا می بایست این ظرفیت ها را به دارایی تبدیل کرد و درنهایت محصولی را بتوان بدست آورد که گردشگری مذهبی را در این شهر ارتقا دهد . این تفکر که مجموعه ای از بازار ،مسجد،مجموعه شیخ صفی ، خانه ها ، پیاده راه ها و بافت های با ارزش تاریخی را در یک منطقه گرد هم آورده در عصر حاضر نیز میتواند الگوی شهر اسلامی باشد و به تقویت معنویت هم کمک کند و تحقیق چنین امری زمانی میسر ایت که ارزش های هویتی و کالبدی چنین میراث تاریخی را درک کرده و با برنامه ریزی های مبتنی بر اصول دینی و چهارچوب مدرن علمی در جهت حفظ و ارتقا آن گام برداشت .
اهداف پژوهش
هدف کلی:
برنامه ریزی برای احیای مسیرهای پیاده شهری با رویکرد مدرن شهر دینی (نمونه موردی محله شیخ صفی)
اهداف جزئی:
بررسی مولفه های تاثیر گذار بر کیفیت فضایی پیاده راها از باب رویکرد دینی
بررسی الگوی رفتاری پیاده در فضای پیاده مدار
تاثیر اندیشه رویکرد دینی بر پیاده راه ها
بررسی تاثیر احیای پیاده راهها با رویکرد مدرن شهر دینی بر گردشگری اردبیل
فرضیه های پژوهش
ابنیه ، راه ها ، پل ها و .. بر کیفیت فضای پیاده راها از باب رویکرد دینی تاثیر گذار است.
الگوی رفتاری پیاده در فضای پیاده مدار تاثیر گذار است .
اندیشه دینی اسامی بر پیاده راه ها تاثیر دارد.
احیای پیاده راهها با رویکرد مدرن شهر دینی بر گردشگری اردبیل تاثیر گذاراست.
پیشینه پژوهش
در زمینه بررسی قابلیت پیاده مداری در محیط های شهری پژوهشهای زیادی صورت گرفته که در اینجا به برخی از موارد به صورت خلاصه اشاره میشود. مطالعه ی هونگ و همکارانش در سال 2010 با موضوع پیمایش پیاده مداری در هنگ کنگ، به عنوان یک مطالعه جامع در راستای کمک برنامه ریزان جهت آگاه شدن از شرایط پیاده روی در شهر و شناساندن کم وکاستیهای مربوط به پیاده روها قابل ذکر است . در این پژوهش از معیارهای جهانی پیاده مداریو بانک توسعه آسیا پس از بومی سازی آنها با شرایط هنگ کنگ استفاده شده است. این مطالعه نشان داد که تنها 50 درصد مردم از وضعیت فعلی راضی بوده و افر اد ناراضی، بهبود روشنایی خیابانها، پاکیزگی، ایجاد سایه بان و عریض سازی پیادهروها کاهش ترافیک و سرعت در خیابانها، حذف موانع بر سر راه عابران و افزایش نشانه ها در تقاطعها را ضروری دانسته اند.
در مطالعه دیگری با عنوان پیاده مداری همسایگی و رفتار پیاده روی بزرگسالان استرالیایی توسط نویل اون و همکارانش ، به بررسی اثرات خصوصیات فیزیکی محله های مسکونی در شهر سیدنی استرالیا پرداخته شده است . این پژوهش جولای 2003 تا زوئن 2004 با بررسی معیار های مربوط به ارتباط مسیرها و مقاصد رانندگان و عابران با توجه به سن، جنس و هدف از انتخاب محل زندگی صورت گرفته است. نتایج این پژوهش از دو جنبه پیاده روی به منظور جابجایی و پیاده روی برای تفریح بررسی شده است. خصوصیات پیاده مداری همسایگی ها با پیاده روی برای رفت و آمد و جابجایی مرتبط بوده و کیفیت فیزیکی محیط، افراد را به پیاده روی برای تفریح تشویق نموده است.
در پژوهشی با عنوان «رفتار عابر پیاده، در ارتباط با مکانهای مسکونی و تجاری، مطالعه موردی: منطقه 6 شهرداری تهران» توسط سید محمد مهدی معینی، به ارزیابی رفتار عابر پیا ده به منظور ارتقای کیفیت سازمان فضایی/عملکردی در مراکز شهری از طریق بررسی شاخصهای موثر در افزایش پیاده روی، اندازه گیری پتانسیل پیاده روی، در ارتباط با مکان -های پیاده روی در محیطهای مسکونی و تجاری پرداخته شده است. محقق با استفاده از قابلیت های به شناسایی شاخص های موثر جهت ارزیابی GIS پتانسیل پیاده روی پرداخته است . نقشه های پتانسیل پیاده روی در دو کاربری مورد مطالعه نشان می دهد که در محیطهای مسکونی، شاخصهای فیزیکی و در
محیط های تجاری، شاخصهای فرهنگی-اجتماعی از جمله عوامل موثر بر حرکت عابر پیاده هستند.
در مطالعه ای با عنوان «همسایگی های فعال : آیا پیاده مداری در سطح محلی، عاملی کلیدی در سطح سلامت نوجوانان بلژیکی به حساب میآید؟» توسط میستر و همکارانش ، رابطه پیاده مداری و وضعیت اقتصادی-اجتماعی نوجوانان در سنین 13 تا 15 سال در شهر گنت با استفاده از مدل رگرسیون نشان داد که این رابطه تنها در میان نوجوانان ساکن در محلاتبا سطح اقتصادی-اجتماعی پایینتر(کمتر برخوردار )معنادار است
تعاریف و مفاهیم
رویکرد دینی و اسلامی (شهر اسلامی): شهر اسلامی یکی از مظاهر تمدن اسلام است که در شکل‌گیری و استخوان‌بندی آن عوامل متعددی نظیر عوامل اجتماعی، تکنیک‌ها و روش‌های ساخت و ساز، ارزش‌های دینی و… تاثیرگذارند. بنابراین شهر اسلامی برخاسته از فرهنگ و تمدن اسلام، عناصر شهرسازی و معماری سایر فرهنگها را جذب کرده و سپس روابط اجتماعی را بر اساس معیارها و ارزش‌های خود سامان می‌دهد و لذا ساختار فیزیکی آن یادآور هویت ساکنان مسلمان آن می‌باشد. بنابراین می‌توان گفت در شهر اسلامی ارتباط ذاتی و ساختاری مابین دین، فضای شهری و مناسبات اجتماعی وجود دارد(محمدکریم،1353).
معابر پیاده :معبر پیاده معبری است که با توجه به حجم تردد زیاد عابران پیاده در مراکز تجاری شهرها تنها به عبور عابران پیاده اختصاص داده می شود. در ساخت معبر پیاده معمولاً از روکش هایی به غیر از بتن، مانند آسفالت و سنگفرش استفاده می شود. در صورتی که به موازات این معبر عبور وسایل نقلیه نیز انجام گیرد، لازم است حداقل فاصله بین معبر پیاده و گذرگاه وسایل نقلیه، 5/1 متر طراحی شود و این فاصله معمولا توسط درختان و یا نهر آب ایجاد می گردد(توسلی،1360).
دیدگاه های نظری و ادبیات تحقیق
حرکت پیاده طبیعی ترین، قدیم یترین و ضروری ترین شکل جابجایی انسان در محیط است و پیاده روی هنوز مهمترین امکان برای مشاهده مکا نها، فعالیتها و احساس شور و تحرک زندگی و کشف ارز شها و جاذبه های نهفته در محیط است (پاکزاد،1382). دو ویژگی عابر پیاده باعث تمایز نحوه حرکت او از سایر انواع ترددها می شود :انعطاف پذیری و خود تنظیمی نسبتاً سریع (کنف لاخر، 1381 )پیاده روی دارای اهمیت اساسی در ادراک هویت فضایی، احساس تعلق به محیط و دریافت کیفیت های محیطی است. چهره شهر بیشتر از
طریق گام زدن در فضای شهری احساس می شود. به طور کلی می توان حرکت پیاده را به هفت فعالیت مختلف تقسیم کرد که عبارتند از: قدم زدن،ایستادن، نشستن، درازکشیدن، دویدن، بازی کردن و تماشا کردن(شفیعی ، 1380 ).راه رفتن در خیابان شکل ابتدایی از تجربه کردن شهر به ما می دهد. پیاده ها کسانی هستند که بدنشان از کلفتی و نازکی متنی شهری پیروی می کند که خودشان آن را می نویسند، بی آنکه بتوانند بخوانند(مدنی پور،1996 )با ذکر این مقدمه در ادامه به بررسی تعاریف و تاریخچه،جایگاه پیاد همداری و پیاده ره ها می پردازیم.

فایل : 16 صفحه

فرمت : Word