خرید و دانلود نسخه کامل مقاله کامل ملاک کافر و مسلمان شمردنِ اشخاص با بررسی تطبیقی ولایت در کتب اربعه و صحاح سته

مقاله کامل ملاک کافر و مسلمان شمردنِ اشخاص با بررسی تطبیقی ولایت در کتب اربعه و صحاح سته

ملاککافر و مسلمان شمردنِ اشخاص با بررسی تطبیقی ولایت در کتب اربعه و صحاح سته
چکیده
«ولایت الهی» و «قانون الهی» قرین همدیگر هستند. یکی از منابع قانون الهی، سنت است. که در قانون گذاری به عنوان پایهای اصلی مطرح میشود سرچشمه این منبع اسلامی، دو مجموعه بزرگ اسلامی است؛ به نامهای «کتب اربعه» و «صحاح سته»، می‌باشد که شیوهی این دو منبع متفاوت از یکدیگر است. هدف پژوهش حاضر این است که با استناد به شواهد قرآنی و احادیث فریقین و دلایل عقلی، بعد از نبی اکرم به بررسی مسالهی قانونگذاری پیرامون ولایت الهی اهل بیت پیامبر(ص) بپردازد به این منظور با تطبیق محتوای کتب اربعه و صحاح سته؛ به شیوهی مروری‌تحلیلی به مطالعه میپردازد وبه این نتیجه میرسد که اصطلاح خلفاء و امراء دوازدهگانه در کتب روائی فریقین اشارت به قانونگذاران معصومی دارد که ضرورت متابعت از آنان به عنوان اصلیترین ملاک اسلامی بر همه مسلمانان ضروری است. زیرا یکی از ملاک‌های اسلامی، ولایت است که اساس صحت ملاک‌های دیگر اسلامی است. این ملاک در کتب اربعه به طور صریح به عنوان نشانه اسلامی بودن قلمداد شده و اصحاب صحاح سته، به صور متفاوتی، به ضرورت ولایت اهل بیت اذعان نموده اند. و لذا عرصه را برای عرضه به اصحاب صحاح سته داده می‌شود تا ولایت اهل بیت بر مسند حاکمیت نشانده شود و مسلمانان حقیقت قوانین الهی را از این راه رهنمون شوند.
کلیدواژه: ولایت الهی، قانون الهی، خلفا یا امراء دوازدهگانه، کتب اربعه، صحاح سته.
مقدمه
یکی از الطاف بیکران خالق هستی؛ خلیفه قراردادن حضرت محمد و اهل بیت او صلوات اللهعلیهم در میان انسان‌هاست تا آدمی به بشارت سعادت ابدی نائل شود. و چنین امری از سوی خدای مهربان، انجام گرفته است. او دین کامل برای انسان نازل کرده است، الحمدلله.
با مرور پیشینه‌ها، پژوهشی در زمینه کافر و مسلمان شدن با تطبیق کتب اربعه و صحاح سته و منابع فقهی مطلبی یافته نشد لذا پژوهش حاضر با هدف بررسی ملاک کافر و مسلمان شمردنِ اشخاص با بررسی تطبیقی ولایت در کتب اربعه و صحاح سته به مطالعه می پردازد تا این شکاف بررسی شود و از طریق مبانی فقهی، پایه صحیح حقوقی نیز برقرار کردد.
در پژوهش حاضر، در ابتدا بر مبنای صحاح سته و کتب اربعه و سنت به شیوه اسنادی به مطالعه میپردازیم و سپس به بررسی احادیث دو فرقه، در موضوع ولایت یا خلافت:
ابتدا؛ براساس دو منبع (قرآن و عقل)، به منظور تطبیق میان آن دو توسل میجوییم.
ثانیاً؛ از تواتر احادیث موجود در این زمینه، هم به یقین نائل شدیم که امر ولایت به عنوان ملاک مهم اسلامی شمرده می‌شود که مسیر پژوهش را از بررسی رجال حدیثی بی نیاز کرد زیرا هر دو فرقه برای چنین امری، شاخص‌های به خصوصی دارند لذا مهم این است که بر اهل عقل و شرع روشن است که بدون ولایت الهی، احکام دینی در‌هالهای از ابهام فرو می رود و از مشروعیت میافتد؛ لذا نیاز به بررسی و مشروحات مسجل می‌گردد.
اهمیت«سنت»:
برای اهمیت سنت همین کافی است که بدانیم بدون آن، بیان قرآن در متشابهاتش عیان نیست. ان علینا جمعه و
قرءانه علی بن ابراهیم میفرماید: جمعآوری قرآن و قرائتش به دست آل محمد(ص) است؛ فاذا قراناه فاتبع قرانه، تبعیت از قرائت آنان بکنید، ثم ان علینا بیانه و تفسیر قرآن به عهدهی آل محمداست» (قمی، 1387ق).
مرحوم قمیمتوفی قرن سوم هجری در تفسیر رواییاش در فراز فوق، حق سنت را به فراخنای تمام دین اسلامی میداند. چه جمعآوری قرآن و چه قرائت صحیح آن و چه تفسیر و بیان کتاب الهی میداند.
«اساس و مبنای تمام احکام و قوانین اسلام و پایه و زیربنای تمام دستورهای آن را قرآن و سنت تشکیل می دهد ولی در میان این دو اصل احتیاج مسلمانان نسبت به سنت بیش از قرآن است چون آیات مربوط به قوانین و احکام در قرآن مجید معدود و بنا به قول مشهور پانصد آیه است و اکتفا نمودن به آیات بدون سنت و حدیث کافی نیست زیرا، اولاً این آیات دارای اجمال و اطلاق است که توضیح آنها در سنت و احادیث است ثانیاً احکام وقوانین اسلام فراوان است که این آیات با آن محدودیت که دارد بر تمام آن احکام کفایت نمی‌کند(نجمی، 1361). آبِشخور چنین منبع مهمی، باید از استحکام زیادی برخوردار باشد، وگرنه چنین مشرعی سرابی خواهد شد؛ که سرانجامش مشاجرات با دیگران، برای به کرسی نشاندن اجباری آن در میان متدینین خالی الذهن میگردد.
تعریف سنت از دیدگاه خاصه و عامه:
از دیدگاه دو فرقه‌ی بزرگ اسلامی، تعریف سنت متفاوت است:
شیعیان سنت را به «هو کلام یحکی قول المعصومو فعله و تقریره» (شهید ثانی، 1404 ق) یعنی کلامی که حکایت کننده گفتار و کردار و تقریر معصومباشد ولی عامه سنت را به « قول الرسولو الصحابی و التابعی » میداند یعنی گفتار رسولو صحابه و تابـعی را سنت میدانند.
کتب اربعه و صحاح سته:
کتب اربعه، چهار کتاب مهم حدیثی شیعه هستند که عبارتند از: اصول و فروع کافی، من لایحضره الفقیه، تهذیب و استبصار نامهای این کتب میباشند.
صحاح سته نیز شش کتاب حدیثی عامه هستند که عبارتنداز: صحیح بخاری، صحیح مسلم، سنن ابوداود، سنن ترمذی، سنن نسائی، سنن ابن ماجه. تدوین کتب صحاح سته؛ در قرن دوم هجری قمری صورت گرفت و در فاصله این دو قرن، عامه از کتابت حدیث، منع شده بودند. ولی شیعه از همان ابتدای رسالت، با تشویق اوصیای الهیبه کتابت حدیث، مشغول بوده‌اند ؛ نمونه آن کتاب «السنن و الاحکام و القضاء» از آن ابو رافع، آزاد کرده رسول خداو خزانهدار امیرالمومنیناست که شیخ نجاشی،(ص 5 رجال نجاشی طبع تهران) وی را از متقدمان شیعه، و اسناد خود را به کتاب او پیوسته شمرده؛ و هم اوست که برای اولین بار به تبویب اخبار پرداخت. فوت ابورافع به نقل ابن حجر در تقریب در سال 35 هجری بوده »(مدیرشانهچی، 1388ش) ائمه معصومین نهتنها به دیگران، امر به کتابت اقوال خود میدادند بلکه خود به این امر عمل میکردند؛ سید اوصیاء حضرت علیفرمایشات حضرت محمد(ص) را نوشت و این نوشته به دست امامان بعدی رسید؛ شانه چی(1388) در این زمینه میفرماید:«در کتاب تاسیس الشیعه ص 279 قضیه را چنان مینگارد:
عذافر صیرفی می‌گوید: به همراه حکم بن عتیبه نزد ابوجعفر محمد بن علی الباقر بودم حکم بن عتیبه میپرسد و ابوجعفردر حالی که او را اکرام میکرد، پاسخ می داد؛ میان امام باقر و حکم بن عتیبه در مساله اختلاف افتاد؛ امام به فرزندش امر کرد تا کتاب علیرا بیاورد. کتاب بزرگی بود آن را گشود و مساله مورد نظر را به حکم بن
عتیبه نشان داد و به او گفت: به هرجا خواستید بروید، چه یمین و چه شمال (کنایه از این است که تمام عالم را جستجو کنید) سوگند به خدا که علمی مورد وثوق و اطمینانتر از علم ما نخواهید یافت زیرا جبرئیل بر ما نازل می‌شود.
ولایت در لغت:
جوهری متوفای 393 هـ قدر کتاب صحاح خود می گوید: « الولایه بالکسر، السلطان» (جوهری، 1426 ق) ولایت را به سلطنت پادشاهی معنی کرده، راغب اصفهانی متوفای 502 هـ ق می‌گوید: «الولایه النصره و الولایه تولی الامر» (اصفهانی، 1412 ق) ایشان ولایت به کسر و او را، به معنی نصرت و ولایت به فتح و او را متولی امری شدن میداند. طریحی برای لفظ ولایه معانی متفاوتی ذکر می کند:
ربوبیت، نصرت، امارت، دولت، محبت، ولایت و سلطنت، و قسمتی از حدیثی را به عنوان شاهد ذکر می‌کند و می‌گوید: بنی الاسلام علی خمس. . . منها الولایه. یعنی اساس اسلام بر پنج چیز است که یکی از آن چیزها ولایت است و ولایت به فتح واو به معنی محبت اهل بیتاست، و متابعت آنان در تمام مسائل دینی است و اوامر و نواهی آنها را امتثال نماییم، و در افعال و اخلاق به ایشان تأسی بجوئیم و شناخت امامت از اصول دین است نه از فروع آن (الطریحی، 1378ش).
از تبادر معانی، امارت و سلطنت و متولی امری شدن برای لفظ ولایت، چنین برداشت می‌شود که این لفظ برای این معانی حقیقت است، و در معانی دیگری همانند محبت و ربوبیت به صورت مجاز شمرده می‌شود زیرا محبت، امر قلبی است و با امر و نهی کسی، تحقق نمییابد. ولی ساختار سلطنت و امارت با امر و نهی قرین است پس پیامبردر موقعیتهای مهم به مسلمانان امر کرده تا از علی و یازده امام دیگر، پیروی
کنند؛ آن هم به بهترین شیوه، یعنی با بیان اوصاف اوصیای خود همراه نامهای آنان به این امر اهتمام ورزیده است.
عقل؛ وجود قانون الهی را ضروری میداند
در بررسی تطبیقی ملاکهای اسلام و کفر میان دو مجموعه حدیثی صحاح سته و کتب اربعه با ملاکی مواجه میشویم که در کتب اربعه؛ به گونهای ملاک مهم اسلام خوانده شده است؛ و در کتب صحاح سته روایات متواتری هست که به متابعت از اهل بیت پیامبراشارت دارند که در ذیل به احادیث هر دو فرقه میپردازیم. قبل از پرداختن به تطبیق احادیث آوردن تمهیدی ضروری است و آن، علتهای قانون گذاری است:
«قانون به طور کلی یکی از اموری است که پس از اینکه نبوده به هستی رسیده، و به اصطلاح از چیزهایی است که وجود آن «حادث» است پس به حکم این حادث بودن، به علت نیاز دارد و موجودات حادث در عالم طبیعت را چهار علت متصور است: 1. علتغایی، 2. علتفاعلی، 3. علتمادی، 4. علتصوری» قوانینی که غایت و غرض آنها وصول بشر است به نهایت درجه سعادت …فقه اسلامی یکی از اینگونه قوانین است که به نام قانون الهی به جامعه بشر اعطا شده و به عقیده عموم پیروان بلکه به نظر انصاف و به حکم خرد تعلیم حکمت، تزکیه نفس و تنظیم اجتماع (که سه پایه اساسی تمدن حقیقی است) به کاملترین وجه از این قانون الهی قابل استفاده است. عمل به این قانون سعادت حقیقی بشر یعنی کمالات فردی و جمعی، جسمی و روحی و معاشی و معادی او را از همه جهت تامین می‌کند»(شهابی، 1357ش).
حدیثی از کتب اربعه بر ضرورت ولایت به عنوان قانونگذار الهی
ملاک متابعت از ولایت یعنی جامه عملی به علتِ فاعلیِ قانون دادن در روایات فریقین موجود است؛ ابتدا فقط یک روایت از کتب اربعه نوشته می‌شود و سپس سعی خواهم کرد
صرفاً روایات صحاح سته را در این خصوص جهت تطبیق با این ملاک مهم و اساسی اسلام شیعی؛ ذکر نموده:
در این حدیث صحیح، بنیانهای اسلام، توضیح داده شده است، زراره می‌گوید: امام باقر فرمود: اسلام بر پنج چیز ساخته شده؛ نماز، زکات، حج، صوم و ولایتزراره میپرسد: کدامیک از این پنج چیز برتر است؟
امامفرمود: ولایت؛ زیرا کلید فهم چهار چیز دیگر است و والی راهنمای آنهاست.
گفتم: بعد از ولایت، کدام یک برتر است؟
امامفرمود: نماز است، که رسول اللهدرباره آن فرمود: نماز، اساس دین شماست.
پرسیدم: بعد از آن؟
امامفرمود: زکات، زیرا خدا، زکات را با نماز مقرون ساخت؛ و حضرت رسول اللهفرمود: زکات پاک کننده گناهان است.
گفتم: بعد از آن در رتبه، کدام یک برتر است؟
امامفرمود: حج؛ زیرا خداوند عزوجل فرمود: بر مردم مستطیع بجای آوردن حج واجب است، و هرکسی کفر بورزد همانا خدا بی نیاز است؛ و رسول اللهفرمود: یک حج قبول شده برتر است از بیست نماز نافله، و هرکس هفت بار خانه خدا را، طواف کند و دو رکعت نماز به جای آورد. خداوند او را میآمرزد.
گفتم: بعد از حج، کدام یک برتر است؟فرمود: روزه
گفتم: چرا روزه آخرین مورد مجموعه پنجگانه گردیده؟امامفرمود: رسول اللهفرمود: روزه سپری است از آتش جهنم.
سپس فرمود: اگر برترین چیزها از تو فوت گردد توبه و بازگشتی ندارد، مگر اینکه عین آن را بجای آوری. همانا چیزی به جای نماز، زکات، حج و ولایت نفعی نمیرساند مگر
اینکه عین آنها را به جای آوری، ولی اگر روزه به واسطه مسافرت یا قصور دیگری از تو فوت گردد میتوانی به جای آن در ایام دیگری روزه بگیری؛ و با صدقه‌ای، گناه روزهخواری را جبران کنی و قضائی بر تو نیست، ولی در آن چهار چیز دیگر، چیزی نیست که جانشین آنها گردد. امام علی(ع) فرمود: بعد از شناخت امام، بالاترین چیزها، و بلندترین جایگاه و کلید تمام چیزها، و دروازه تمام اشیاء و سبب رضایت رحمان، اطاعت از اوست.
خداوند عزوجل فرمود: هرکسی از پیامبر اطاعت کند به تحقیق، خداوند را اطاعت کرده است، و اگر از تو سرپیچی کرد، (به اجبار امر به اطاعت نکن) زیرا ما تو را نگهبان بر آنان نفرستادیم. اگر مردی تمام شبهایش را نماز بخواند و تمام روزهایش روزه بگیرد و همه مالش را صدقه بدهد، و تمام عمرش حج به جای آورد، ولی ولایت ولی الله را نشناسد تا از او پیروی کند، و جمیع اعمالش، با راهنمایی او باشد، برای چنین کسی، در نزد خدا، پاداش و ثوابی نیست و جزء اهل ایمان نیست.
سپس امامفرمود: خداوند نیکوکاران از این گروه را به فضل رحمتش، داخل بهشت می‌کند. » (کلینی، 1387ش) در این روایت، ولایت، به عنوان مفتاح احکام الهی معرفی شده است، و به عبارت دیگر بدون ولایت، قفلی بر قانون الهی زده شده است که گشودن آن بدون اذن الهی، یعنی دست درازی به جایگاهی که اهلیت آن را نداریم، و سرانجامش ضلالت و گمراهی است.
وجود ولی الله یا انسان الهی برای هدایت بشر ضرورت دارد. و همانطور که قبلاً بیان کردیم برای حدوث قانون یا هرچیز حادثی به چهار علت نیازمندیم که علتِفاعلی یکی از آنهاست. دانشمند فرزانهای در این خصوص گفته: «برای پیدا شدن قانون بحسب آنچه مشهود هستند، یکی از دو گونه مبدأ
فاعلی ممکن است موجود باشد1. بشر عادی2. بشر الهی یا پیغمبر.
در قسم اول یک تن (یا چند تن از افراد عادی با مشاوره) به اندازه استعداد فکری خویش، و شاید باتوجه به اغراض خصوصی و با رعایت منافع و مصالح شخصی قانونی تهیه و تا سر حد قدرت آن قانون را در محیط حکم روایی خویش اجراء و بر افراد تحمیل می‌کنند. . . و در قسم دوم یک تن از افراد بشر، که امتیاز او از دیگران و برتری وی بر آنان با آیات بنیات و معجزات باهرات، مسلم و مورد تصدیق باشد، و به اصطلاح فلسفی در خصالی سه‌‌گانه به مرتبه کمال باشد قانونی به استناد تنزیل و از منبع وحی و الهام به نام خدا به مردم عطا می‌کند، احکامی راجع به عبادات – معاملات – ایقاعات و احکام و سیاسات ارائه می‌دهد که شئون فردی و جمعی، جسمی و روحی و دنیوی و اخروی، بسر حد کمال ممکن، در آنها مورد رعایت واقع گردیده است»(شهابی، 1357ش).
ضرورت متابعت از قانونگذار معصوم
(قال النبیلعلی: أما تری أن تکون منی بمنزله‌هارون من موسی؟»
پیامبر در غزوه تبوک، علی را بهجای خود در مدینه نشاند، و سپس به او فرمود: منزلت تو نسبت به من همانند منزلت‌هارون نسبت به موسی است) (بخاری،1410 ق).
این سخن سرو کائنات، حضرت محمددرباره علی است.
خداوند درباره فرمانبری حضرت محمد(ص) چنین امر می‌کند:
و ما آتاکم الرسول فخذوه و ما نهاکم عنه فانتهوا، یعنی آنچه از پیامبربه شما میرسد اخذ کنید، و از آنچه شما را بازداشته، بپرهیزید(سوره حشر، آیه 7).
و من یطع الرسول فقد اطاع الله، یعنی هرکس از پیامبر اطاعت کند، حقیقتاً خدا را اطاعت کرده است. (سوره نساء، آیه 7).
و من یعص الله و رسوله فقد ضل ضلالا مبیناً، یعنی هرکس خدا و پیامبررا نا فرمانی کند، حقیقتاً و به صورت صریح گمراه می گردد(سوره احزاب، آیه 37).
نص قرآن دلالت می‌کند که باید به سنت پیامبرپایبند باشیم تا به هدایت برسیم وگرنه به ضلالت و گمراهی گرفتار می‌شویم، پس بر اساس حدیث منزلت، باید به خلافت حقیقی حضرت علیآن هم بعد از حضرت محمدصلی الله علیه وآله اعتراف کنیم.
در آیه 7 سوره حشر میفرماید: آنچه پیامبربه شما فرمان میدهد به آن عمل کنید، و از آنچه شما را نهی نماید بازداشته شوید؛ که این آیه دلالت بر عصمت پیامبر اکرمنیز می‌کند، زیرا خدا از ما خواسته که تمام فرمانهای او را فرمانبری کنیم، و اگر پیامبر (پناه برخدا) معصیت کار باشد (ولو برای یک لحظه)، فرمان خداوند متعال، خلاف لطفش خواهد بود، زیرا او پیامبرانرا فرستاده تا مردم مطیع آنان باشند، و اگر گناهکار باشند مردم از آنان اطاعت نمی‌کنند.
اضافه بر این، خلیفه و جانشین پیامبر نیز باید معصوم باشد، زیرا چنانچه وصی او معصیت کار باشد؛ خلاف مقصود رسالت خواهد بود، و آن ضلالت و گمراهی دیگران است؛ درحالی که هدف رسولان الهیهدایت انسان‌‌ است؛ و اوصیای الهی نیز باید این چنین(معصوم) باشند.
تتمه برهان بخاری بر نبود نقیصه در قانون الهی
اسلام، ختم ادیان الهی است؛ و حقیقت یگانه الهی است که توسط حضرت محمدبه انسان اعلان شده است، کمال این حقیقت آنگاه تحقق مییابد که خود حضرت محمد(ص) خلیفه یا خلفای بعد از خود را به مسلمانان معرفی کرده باشد.

فایل : 28 صفحه

فرمت : Word