خرید و دانلود نسخه کامل مقاله کامل سازوکار ارزشیابی برنامه های آموزش مهندسی، از آرمان تا واقعیت

مقاله کامل سازوکار ارزشیابی برنامه های آموزش مهندسی، از آرمان تا واقعیت

سازوکار ارزشیابی برنامه های آموزش مهندسی، از آرمان تا واقعیت
چکیده
توانایی حرفه ای را می توان ارتباط پیچیده ای ما بین سه مقوله دانش، مهارت و نگرش، به حساب آورد. به این منظور، یک برنامه آموزش مهندسی باید بتواند دانش آموختگانی تربیت کند که ضمن داشتن دانش کافی از مبانی علوم و مهندسی، دارای مهارت و توانایی در ارتباطات، کارگروهی و خود آموزی بوده و نگرش درستی به محتوی اجتماعی، اقتصادی و زیست محیطی مهندسی و آموزش مداوم، داشته باشند. هر برنامه آموزش مهندسی باید علاوه بر اهداف تعریف شده، سیستمی جهت ارزیابی دستاوردها، یعنی میزان دستیابی بهاین هدف ها، داشته باشد؛ تا بتواندمیزان آمادگی دانش آموختگان خود را برای مواجهه باواقعیتهای دنیای کار، ارزیابی کند. در کشور ما، با وجود افزایشبیسابقه تعداد مراکز آموزشی و تنوع برنامه‌های درسی در طی دو دهه گذشته، توجه مشابهی بهارزشیابیمستقل برنامه های آموزشی و محصولات آنها، یعنی دانش آموختگان، صورت نگرفته است. امروزه، فرایند ارزشیابی معمولا متشکل از دو مرحله ارزیابی درونی و بیرونی است. ارزیابی درونی توسط خود موسسه آموزشی، و با در نظر گرفتن ملاک های از پیش تعیین شده، صورت می گیرد. ارزیابی بیرونی توسط سازمان ارزشیابی انجام شده، و با توجه به گزارش ارزیابی درونی، میزان دستیابی به دستاوردهای آموزش مهندسی و بهبود کیفیت برنامه رامیسنجد. مقاله حاضر سازوکار انجام فرایند ارزشیابیبرنامه‌های آموزش مهندسی، شامل ارزیابی های درونی و بیرونی را، به گونه ای که توسط بیشتر کشورها اعمال می شود، مورد بحث قرار می دهد. این الگو
می تواند به عنوان مبنایی برای ارزشیابی برنامه های آموزش مهندسی در سطح ملیبهکار گرفته شود.
کلیدواژه ها: ارزشیابی، ارزیابی درونی، ارزیابی بیرونی، ملاک های ارزشیابی، سازمان ارزشیابی آموزش مهندسی ایران.
1. مقدمه
از آغاز قرن حاضر میلادی، و به دنبال انتشار ملاک های جدید برای ارزشیابی برنامه هایآموزش مهندسی [1]، تعریف دانشگاهیان از یکآموزش موفق تغییر کرده است. در گذشته، بیشتر به دنبال سنجش کیفیت ورودی های آموزش بودیم (مثل سابقه تحصیلی و رتبه کنکور دانشجویان، نسبت استادبهدانشجو، تعداد کتاب های کتابخانه، میزان بودجه تحقیقاتی و کمک های دانشگاه، و مانند آن)؛ ولی در روش جدید، ارزشیابی متکیبهدستاوردها یا توانایی های کسب شده توسط دانشجویان است. ارزشیابی دستاورد محور برنامه های آموزشی، بر اولویت های زیر تاکید دارد:
یادگیری، و نه تدریس
دانشجویان، و نه استادان
خروجی ها و دستاوردها، و نه ورودی ها وتواناییهای دانشگاه
نه آنچه که داریم، بلکه آنچه که با آنها انجام می دهیم.در روش جدید باید بتوانیم:
با استفاده از واژگان قابل سنجشنشان بدهیم که مایلیم دانشجویان چه بدانند و چه انجام بدهند؛
نحوهاندازهگیری توانایی های کسب شده توسط دانشجویان را مشخص کنیم،
در مورد روش بهبود و ارتقاء برنامه تصمیم گیری کنیم؛ ودر راستای بهبود فرایند ارزیابی بکوشیم؛
پیشنیاز هر اقدامی برای ارتقاء یک برنامه آموزشی، شناساییکمبودهای احتمالی آن است. روشی کارآمد جهت ارزیابی برنامه و تعیین کاستی های آن، بررسی ضوابط و ملاک هایی است که براییک آموزش استاندارد، در سطح جهان پیشنهاد شده است [2]. به این منظور، هر برنامه آموزش مهندسی باید علاوه بر اهداف تعریف شده، سیستمی جهت ارزیابی میزان دستیابیبهاینهدفها داشته باشد، تا بتواندسطح آمادگی دانش آموختگان خود را برای روبروشدن با واقعیتهای دنیای کار، ارزیابی کند. امروزه در دنیا موسسات و مراکز ملی و بین المللی مختلفی برای ارزشیابی آموزش مهندسی ایجاد شده است و دانشگاه های معتبربرنامه‌های آموزشی خود را بهگونها ی سامان می دهند که محتوی آن توسط یکی از این مراکز، مورد تایید قرارگیرد. در اغلب این کشورها، ارزیابیآموزشهای دانشگاهی مهندسی بهموسسات مستقل، محول شده است. از این میان می توان هیئت اعتبار سنجی برای مهندسی و فناوری آمریکا (ABET)؛ هیئت اعتبار سنجی مهندسی کانادا (CEAB)انجمن اعتبار سنجی آموزش عالی اروپا (ENQA)، سیستم اعتبار سنجی مهندسی استرالیا (AMS)، و مراکز مشابه در دیگر کشورها را نام برد [4، 5، 6، 7].
متاسفانه در کشور ما اعتبار سنجی برنامه های آموزش مهندسی،بهصورتی که در دنیا برقرار است، تاکنون رایج نبوده است [3، 8].
خوشبختانه،بهدنبال تاسیس انجمن آموزش مهندسی در سال 1388، این مسئله به طور جدی مورد توجه قرار گرفت. در سال های اخیر اقدامات چندی برای شناساندن اهمیت پژوهش در زمینه آموزش مهندسی، صورت گرفته است. از جمله این اقداماتمیتوان موارد زیر را نام برد:
انتشار فصلنامه آموزش مهندسی ایران، توسط شاخه مهندسی فرهنگستان علوم از سال 1378 تاکنون. هدف این نشریه، ارتقاء کمی و کیفی آموزش علوم مهندسی در ایرانمیباشد. در طی اینسالها، این نشریه نقش قابل توجهی در نشر پژوهش های مرتبط با آموزش مهندسی در کشور و دیگر نقاط جهان، داشته است.
تاسیس انجمن آموزش مهندسی ایران با همکاری شاخه مهندسی فرهنگستان علوم در سال 1388. با تاسیس این انجمن پایگاهی برای بررسی وضعیت آموزش مهندسی در کشور و ارایه پیشنهاداتی برای ارتقاء آن ایجاد شد.
برگزاریکنفرانس آموزش مهندسی: اولین کنفرانس آموزش مهندسی کشور در سال 1387 در دانشکده فنی دانشگاه تهران برگزار شد. دومین کنفرانس آموزش مهندسی نیز در پاییز 1390 در دانشگاه صنعتی اصفهان برگزار خواهد شد.
تاسیس سازمان ارزشیابی آموزش مهندسی ایران در سال 1390. از اولین اقدامات انجمن آموزش مهندسی تشکیلهیئت موسس سازمان مستقل ارزشیابی آموزش مهندسی کشور بوده است. وظیفه اصلی این سازمان ارزشیابی برنامه های آموزش مهندسی ایران خواهد بود.
علاوه برموارد فوقکوششهای دیگری نیز جهت کمکبهاعتلای آموزش مهندسی صورت گرفته است. از آن جمله است برگزاریهمایشهای سالیانه ارزیابی درونی کیفیت در نظام
دانشگاهی، که توسط مرکز ارزیابی کیفیت دانشگاه تهران برگزار شده و پنجمین دوره آن در اردیبهشت 1390 در دانشکده فنی دانشگاه تهران برگزار می شود.
همچنانکهدیدهمی شود، در اغلب اقدامات فوق، ارزشیابی آموزش مهندسی از اولویت برخوردار بوده است. ارزشیابی برنامه های آموزشی منافع متعددی را در بر دارد که در راس آن می توان به موارد زیر اشاره کرد [4].
کسب ارزشیابی توسط یک برنامه آموزشی، مهر تاییدی بر اعتبار مدرک دانشگاهی است.فارغالتحصیل شدن از یک برنامه دارای ارزشیابی نشانگر این است که فرد از سطح خاصی از توانایی ها برای فعالیت حرفه ای برخوردار است.
ارزشیابی،بهبرنامه آموزشی امکان می دهد که خود رابهدرستی تعریف کرده و نسبت بهمحتوی وسمتگیری برنامه، اطلاعات لازم را کسب کند. به این ترتیب، ارزشیابی امکان رشد دایم برنامه و موسسه آموزشی را فراهم می کند.
ارزشیابی، به صورت های مختلف از منافع طرف های ذینفع، یعنی دانشجویان و والدین آنها، موسسه آموزشی، کارفرمایان و نهاد های دولتی ذیربط، حمایت می کند. با در نظر گرفتن ارزشیابی، متقاضیان تحصیل و والدین آنها مطمئن می شوند که وقت با ارزش و هزینه زیاد تحصیل دانشگاهی را در جای صحیحی مصرف می کنند؛ کارفرمایان نیز می توانند چنین فرض کنند که کسانی را که استخدام می کنند به افراد حرفه ای قابلی تبدیل خواهند شد؛ جامعه نیز به خدمات ارایه شده توسط اینگونه مهندسان اطمینان بیشتری خواهد داشت. به طور خلاصه، وقتی که موسسه ای، مثل سازمان ارزشیابی آموزش مهندسی ایران، یا یک موسسه معتبر
دیگر، تایید می کند که یک برنامه ملاک های درنظرکرفته شده را احراز کرده است، در واقع گواهینامهای را اعطامیکند که مورد توجه و استفاده همه گروه های ذینفع فوق است.
سازوکار ارزشیابیبرنامههای آموزش مهندسی با ارزیابی درونییا خودارزیابی، آغاز می شود. در این مرحله، اساتید موسسه آموزشی برنامه مورد نظر را بررسی و ارزیابی کرده و نتایج را در پرسش نامه ای کهبهاین منظور تهیه شده، درجمیکنند. دانشگاه، پس از تکمیل پرسشنامه و اطمینان از اینکه برنامه آموزشی از حداقل شرایط لازم برخوردار است، تقاضایارزیابی بیرونی آن را به سازمان ارزشیابی ارسال می نماید. ارزیابان سازمان ارزشیابی، پرسش نامه رابهدقت مطالعه کرده و برای بررسی و تایید مندرجات آن بازدیدی از موسسه آموزشی انجام می دهند. نتیجه این بازدید ممکن است تایید ارزشیابی برنامه براییک دوره 2یا 6 ساله و یا ارایه فهرستی ازکاستیها به موسسه آموزشی باشد؛ تا پس از مرتفع کردن آنها باردیگر فرایند ارزشیابی بیرونی، تکرار گردد [9].
در این مقاله، فرایند ارزشیابیبرنامههای آموزش مهندسی، که به طور عمده برمبنای روش رایج در دنیا، و به ویژه در آمریکای شمالی، تدوین گردیده، عرضه شده است [2، 4، 10، 11]. به این منظور، ابتداملاکهای ارزشیابی برنامه های آموزش مهندسی و نحوه ارزیابی درونی برنامه برای تعیین میزان حصول به دستاورد ها، تشریح شده و سپس فرایند ارزیابی بیرونی، که توسط سازمان ارزشیابی صورتمیگیرد، ارایه شده است و در پایان پیشنهاداتی برای انجام فرایند
ارزشیابی برنامه های آموزش مهندسی در سطح ملی، عرضه شده است.
2. ارزیابی درونی برنامه های آموزش مهندسی
ارزشیابییکبرنامه آموزشی با ارزیابی درونی آن توسط دانشگاه مربوطه آغاز می شود. ارزیابی درونی باید به گونه تجویز شده توسط یک مرکز ارزشیابی معتبر، انجام شود. یکی از مراکز پیشرو در امر ارزشیابی آموزش مهندسی، شورای ارزشیابی مهندسی و فناوری آمریکا (ابت) است. روش پیشنهادی ابت برای ارزشیابی امروزه توسط بیشتر کشورهابهکار گرفته می شود. ابت 8 ملاک عمومی و یک ملاک اختصاصی را برای ارزیابیبرنامه‌های آموزش مهندسی در نظر گرفته است. اینملاکها عبارتند از: دانشجویان،هدفها، دستاوردها، بهبود مداوم کیفیت، برنامه درسی، آموزشگران، امکانات، پشتیبانی و بالاخر ملاک ویژه برنامه. برنامه ای که مایل است تا یکی از برنامه های آموزشی خود را ارزشیابی کند باید بتواند ثابت کند که حداقل شرایط در نظر گرفته شده برای این ملاک ها را دارامیباشد. ارزشیابیدرونی به توسط تکمیل پرسشنامه ای در مورد ملاک های مورد نظر، به انجام می رسد [2، 9، 10، 11].
ملاک 1: دانشجویان : برنامه آموزشی باید بتواند عملکرد دانشجویان را بسنجد؛بهدانشجویان در مورد برنامه درسی و آینده حرفهای راهنمایی ارایه دهد؛ پیشرفت دانشجویان را، در رابطه با دستاوردهای برنامه، دنبال کند؛ و دانشجویان را قادر سازد که در زمان فارغ التحصیلی بهتمام الزامات برنامه، دست یابند.
ملاک 2: هدف های برنامه آموزشی: هدف هادر واقعتوصیفتواناییهای کاری وحرفهای است که مایلیمدانشآموختگان برنامه آموزشی به آن دست یابند. هر برنامهآموزشی که قرار است ارزیابی شود باید حاویهدف های آموزشی مکتوب، همخوان با ماموریت واحد آموزشی وملاکهای ارزیابی، باشد؛به توسط فرایندی مشخص، مطابقت اهداف برنامه آموزشی با نیازهای طرف های درگیر در آن را هر چند مدت یکبار تعیین و ثبت نماید؛ هم چنین با استفاده از فرایند های ارزیابی و قضاوت، به طور ادواری میزان دستیابیبهاهداف را تعیین و ثبت نماید. ارزیابی فرایند شناسایی، گردآوری و آماده سازی داده ها جهت سنجش اهداف و دستاوردهای برنامهآموزشی است.
قضاوت نیزفرایندی برای تفسیر داده ها و شواهدی است که در طی فرایند ارزیابی، گردآوری شده است. مرحله قضاوت میزان دستیابی به اهداف و دستاوردهای برنامه را مشخص ساخته و اقدامات لازم برای بهبود برنامه را به دست می دهد
ملاک 3: دستاوردهای برنامه: دستاوردها توصیف دقیق آنچیزی است که انتظار می رود تا دانشجویان بدانند و در زمان فارغ التحصیلی قادربهانجام آن باشند. این موارد شامل دانش ها، مهارت ها، ونگرشهای کسب شده توسط دانشجویان در طول برنامه است. هر برنامه مهندسی باید نشان دهد که دانش آموختگان آنبهیازده دستاورد زیر رسیده اند:
الف. توانایی به کارگیری دانش های ریاضی، علوم و مهندسی؛
ب. توانایی طراحی و اجرایآزمایشها، وهمچنین تحلیل و تفسیر داده ها؛
پ. توانایی طراحییک سیستم، وسیله، یا فرایند، جهت رفع نیازها؛با درنظر گرفتن واقع بینانه محدودیتهای اقتصادی، اجتماعی، سیاسی، اخلاقی، تندرستی، و ایمنی؛
ت. توانایی کار در گروه های دارای عملکردهای چندگانه؛
ث. توانایی شناسایی، ساماندهی و حل مشکلات مهندسی؛
ج. توانایی درک مسئولیت های حرفه ای و اخلاقی؛
چ. توانایی ایجاد ارتباط موثر؛
ح. کسب آموزش های لازم جهت درک تاثیر راه حلهای مهندسی در قالبجهانی، اقتصادی،زیست محیطی و اجتماعی؛
خ. درک ضرورت کسب مداوم آموزش در طول کارحرفهای؛
د. آگاهی از مسایل معاصر؛
ذ. توانایی استفاده از فناوری ها، مهارت ها، و ابزارهای مدرن، ضروری برایفعالیتهای مهندسی.
دستاوردهای هر برنامه آموزشی عبارت از دستاوردهای پایه فوق، و هر دستاورد اضافی دیگری است که توسط موسسه آموزشی برای برنامه در نظر گرفته می شود. دستاوردهای برنامه باید در راستای اهداف برنامه آموزشی بوده و توسط یک فرایند ارزیابی و قضاوت، به طور ادواری بررسی شده، و نتایج آن شناسایی و ثبت شوند.
ملاک 4:ارتقاء مداوم کیفیت: هر برنامه آموزشی باید شواهد اقداماتی را که در راستای بهبود آن صورت گرفته، نشان
دهد. این اقدامات باید مبتنی بر اطلاعات موجود، مثل نتایج ملاک های2 و 3، باشد.
ملاک 5: برنامه درسی: حداقل نیازهای درسییک برنامه کارشناسی آموزش مهندسی قابل ارزشیابی عبارتند از: یک سال آموزشریاضیات و علوم پایه، متناسب با رشته تحصیلی (همراه بافعالیتهای عملی و آزمایشگاهی لازم)؛ یک سال و نیم دروس مهندسی، شامل علوم مهندسی و طراحی مهندسی، متناسب با رشته تحصیلی؛نیمسال آموزش عمومی، که مکمل بخش تکنیکی برنامه درسی بوده و همراستا با اهداف برنامه و موسسه آموزشی است.
ملاک 6: آموزشگران: اساتید قلب هر برنامه آموزشی هستند. از این رو، تعداد آموزشگران باید کافی بوده و ازتواناییهایی برخوردار باشند، که تمام زمینه های برنامه آموزشی را پوشش دهد. تعداد مدرسان تمام وقت باید به گونه ای باشد که علاوه بر آموزش و راهنمایی دانشجویان، فرصت کافی برای پژوهش، شرکت درفعالیتهای اجرایی، توسعهتواناییهای تخصصی و حرفه ای و ارتباط با صنعت را داشته باشند. به همین ترتیب، میزان تدریس اساتید باید به گونه ای باشد کهفعالیتهای فوق امکانپذیر گردد. آموزشگران برنامه باید ازتواناییهای مناسبی برخوردار بوده، قدرت کافی برای هدایت صحیح برنامه آموزشی داشته و بتوانند فرایندهایی را جهت ارزیابی و قضاوت در مورد برنامه و همچنین ارتقاء مداوم برنامه و اهداف و دستاوردهای آموزشی آن، توسعه داده و به کاربندند.
توانایی های کلی اعضای هیئت علمی توسط عواملی چون: میزان تحصیلات، ارتباط رشته تحصیلی، تجربه آموزشی، مرتبه

فایل : 24 صفحه

فرمت : Word