خرید و دانلود نسخه کامل مقاله کامل نقش معارف و متون دینی در هویت کودکان

مقاله کامل نقش معارف و متون دینی در هویت کودکان

نقش معارف و متون دینی در هویت کودکان
چکیده
دین و باورهای آن نقش اساسی در سلامت روحی هرجامعه ای دارد. تربیت دینی فرزند امان، برکاتش به خود او و دیگران خواهد رسید. بنابراین آموزش مفاهیم دینی را باید تقویت کرد. قدرت الگو پذیری بالا در طلایی ترین دوره زندگی کودکان ضامن حفظ هویت ملی ودینی هرکشور است. گویی آموختن آن ها درکودکی بسان نقش بستن مطالب بر سنگ است. بنابراین موثرترین زمان آموزش مسائل دینی در دوره پیش دبستانی است زیرا کودک بهترین و شیرین ترین لحظات زندگی خود را می گذراند و بدون کمترین مقاومت روانی آنها را خواهد پذیرفت. آموزه ها باید برای کودکان جذاب باشد چه به صورت قصه، داستان، شعر، تمثیل ها، بازی و…باشد چون بهتر آموخته و همانند سازی می کنند. برنامه های آموزشی به صورت تلفیقی باشد و از بیان صفات قهر و غضب خودداری شود. قرآن کریم استوارترین راه و روش زندگی است که باید از آن بهره مند شویم تا الگوی مناسبی در شکل گیری شخصیت کودکان باشیم.
آن چه زندگی کودکان را شکل می دهد، اعمال و شیو های رفتاری و گفتاری ما است.پس خانواده ها با فراهم آوردن شرایطهایی موثر، جهت تداوم این آموزه های دینی درکودکان نقش اساسی و مهم ایفا می کنند. بی توجهی یا عدم اجرای صحیح تربیت دینی شرایطی مناسب برای هویت ساختن و استحاله فرهنگی فراهم شده است. در حال حاضر کشور دچار بحران هویت در این زمینه شده است. بنابراین تعلیم و تربیت دینی جایگاه خاصی در حفظ هویت ملی، فرهنگ بومی، هنجارهای اجتماعی، روحیهمیهن دوستی و حفظ و حراست از کیان و کشور دارد. برای مقابله با بحران هویت باید سرمایه گذاری از طریق مربیان، دست اندرکاران متعهد و
دلسوز آن دوره طلایی صورت گیرد که با شگرد بازآفرینی و نوشتن خلاق با زبانی مناسب، بیشتر مفاهیم را نهادینه کنند.
کلید واژه: هویت- هویت دینی- پیش دبستانی-تربیت قرآنی
مقدمه
امروزه در جامعه مقوله فرهنگ، عامل سازنده هویت فردی و اجتماعی جامعه و منشا ساز کارها و سرمایه های مادی و معنوی یک ملت در سیر تکامل تاریخی محسوب می شود و آموزش و پرورش نیز جایگاه تعلیم آموزه های دینی و آسمانی به کودکان است چراکه معلمان و مربیان با جان و روح و جسم دانش آموزان سر و کار دارند و این آموزش نیاز به بستری دارد که همان هویت ملی و تعلقات هر جامعه است. بنابراین نباید اجازه داد تا فرهنگ غربی در کشور جایگزین فرهنگ اصیل و کهن سرزمین امان گردد.به منظور ریشه ای و اصولی برنامه ریزی کردن تربیت اسلامی و هویت ملی-میهنی چون در دوره پیش دبستانی شخصیت کودکان شکل گرفته می شود، بایستی آموزه های دینی را،از آن جا شروع کرد.
در طول تاریخ اصل تعلیم و تربیت اهمیت ویژه ای داشته است که در دوره های مختلف سنی وجود دارد. اما ارزش و اهمیت آن در دوران کودکی قابل مقایسه با دیگر دوران نیست. اگر آموزه های معرفتی دینی با توجه به سطح رشد فکری کودکان ارائه شود، تاثیرات فراوانی برای دوره های بعدی رشد آن ها خواهد داشت. دوران تربیت پذیری انسان است که باید مد نظر قرار بگیرد؛ زیرا این دوران جسم و جان برای پذیرش هر نوع تربیت آماده است و آنچه کودک در این دوران می آموزد، در اعماق جانش نفوذ می کند و تا پایان عمر می تواند آن را به آسانی به کار ببرد. بنابراین، باید برای این دوران بسیار مهم، برنامه های ویژه داشت و سرمایه گذاری بیشتری برای سعادتمند شدن
کودکان در دوران بعدی زندگی اشان انجام داد. به دلیل قدرت الگو پذیری بالا در این سن، یکی از عوامل اصلی در امر تربیت دینی کودکان، والدین،مربیان و معلمان هستند (کریمیان پور و احمدی. 93).
عوامل مؤثر بر شکل گیری هویتخانواده
محیط خانه و خانواده اولین و بادوام ترین عاملی است که در رشد شخصیت افراد تاثیر می گذارد؛ زیرا در این فضا با توجه به بار عاطفی و فرهنگی خاصی که بر آن حاکم است، کودکان خصوصیاتی را از والدین خویش به ارث می برند و با زندگی جمعی، آداب معاشرت و فرهنگ جامعه خود آشنا می شوند. بوکلی خانواده را از آن جهت گروه نخستین نامید که از حیث تاثیر بر شخصیت فرد مقام نخستین را دارد (بوکلی،1990).
محیط محل زندگی
از دیدگاه آنتونی گیدنز، محیط فرهنگی که ما در آن متولد می شویم و رشد می کنیم بر رفتارما تاثیر می گذارد به نظر می رسد که هیچ گونه فردیت یا اداره آزاده برای ما باقی نمی گذارد اما در اصل این طور نیست ما با همه شرایط موجود می توانیم محیط دیگری برای خود بسازیم.از دیدگاه هارولد لاسول (محقق معروف اروپایی، 1948) محیط در انتقال میراث فرهنگی و ارتباطات اجتماعی نقش اساسی دارد.
مدرسه
مدرسه , اولین حضور در اجتماع بدون تکیه بر خانواده خواهد بود و اولین محلی که کودک متوجه نقش فردیت در جامعه خواهد شد. برخلاف جوامع ابتدایی که در آنها خانواده مسئول اجتماعی شدن اولیه کودکان بود، در جوامع پیشرفته این مسئولیت به سازمان هایی رسمی مانند مدرسه و مراکز پیش از دبستان واگذار شده است. مدرسه مسئول اصلی
انتقال دانش وشیوه های رفتار اجتماعی به آن ها می شود. مدرسه به عنوان یکی از عوامل عمده اجتماعی شدن بر پایه یک رشته قواعد بی چون و چرا،ساختار و سازمان می گیرد (کوئن، 1385).تربیت کودکان دارای ابعاد مختلفی است که یکی از ابعاد آن تربیتدینی است.
هویت دینی
هویت دینی از نیازهای فطری آدمی، گرایش به عشق و پرستش است. به این معنا که فرد، مستقل از هر گونه یادگیری، در درونش تمایل به عبادت و بندگی خدا را احساس می کند. تجلی چنین احساس وتمایلی، در اعمال و رفتار دینی، آشکار می شود هویت دینی از یک بعد شامل پایبندی افراد به جوهر دین و ارزشهای دینی و از سوی دیگر بیانگر دلبستگی جمعی و عمومی افراد یک جامعه به شعائر، مناسک و نهادهای دینی است. همچنین دارای بعد عملی نیز می باشد که عبارت است از:
مشارکت و تمایل عملی انسانها به ظواهر، آیین ها و مراسم مذهبی و دینی. در جامعه ایران عناصر مختلفی در شکل گیری هویت دینی مردم تاثیر دارند که از جمله می توان به قرآن، سیره انبیا و ائمه اطهار، ادعیه و مناجات های مختلف، اماکن مقدس مذهبی همچون زیارتگاه ها، مساجد، امامزاده ها، مراسم و مناسک مذهبی مثل نماز، روزه، حج، خمس و زکات و… آیین های محرم و رمضان و… که هر یک به نوعی در شکل گیری هویت دینی تاثیر دارند.
روشهای اثرگذار بر شکل گیری هویت دینی
الف) روش قصه گویی
کودکان با هیجان زیاد به داستان گوش می دهند. قصه نه تنها پیامهای مفیدی برای کودک دارد بلکه اگر به گونه ای جذاب و مناسب گفته شود کودکان و نوجوانان می کوشند خود را با شخصیت های آن قصه همانند سازی کنند. والدین و
مربیان می توانند با بیان داستانهای مذهبی و دینی زمینه رشد شناختی کودک را فراهم سازند. (بخشنده، 1385).
ب) روش مشاهده مستقیم
والدین و مربیان می توانند با تشکیل گروههای کوچک و بزرگ برای اردوهای گوناگون به تبیین مسائل مرتبط با رشد هویت دینی بپردازند (همان، 31)
ج) روش تمرین و تکرار
ه) روش پرسش و پاسخ
طرح پرسش دینی ذهن آنها برای یافتن پاسخ مناسب به جمع آوری و پردازش اطلاعات و انتخاب بهترین آنها می پردازد و کم کم با هم اندیشی میان مربیان و والدین به همراه آنها مسائل جدیدی به دست می آید. این روش به سبب اینکه ذهن آنها را فعال می کند تعامل کودک و نوجوان را در پی دارد (بخشنده، 1385).
اهداف تفصیلی دوره ی پیش دبستانی 11 مورد می باشد که اهداف چهارم،پنجم، هفتم و هشتم در ارتباط با موضوع این مقاله می باشد و شامل:
هدف چهارم: پرورش صفات اخلاقی و رفتارهای اجتماعی مبتنی بر ارزش های اسلامی هدف پنجم: انس با قرآن و علاقه به یادگیری آن
هدف ششم: پرورش ذوق هنری و زیبایی شناسی
هدف هفتم: تقویت حس دینی و علایق مذهبی
الف- تقویت انس و ارتباط با خداوند مهربان ب- آشنایی با نعمت های خداوند و تشکر از اوپ- آشنایی با پیامبران و اهل بیت (ع) و انس با ایشان، با تاکید بر آخرین پیامبر (ص) و آخرین پیشوای معصوم (ع)
هدف هشتم: پرورش هویت ملی
الف- تقویت تعلقات دینی و ملی (اماکن زیارتی، میراث فرهنگی)….
شناخت،تقویت علاقه و احترام به نمادهای ملی (پرچم،سرود ملی،زبان فارسی، نقشه کشور)..
آشنایی و احترام گزاردن به آداب و رسوم مناسبت های دینی و ملی (کتاب “دوره پیش دبستانی”، 1388).
اسلام می گوید هفت سال اول زندگی، هفت سال بازی است اما به این معنا نیست که کودک را تربیت نکنیم، می توان از طریق عادت،رفتارهای خوب را نهادینه کرد. بخش مهمی از پیام های زندگی در طی هفت سال اول حیات کودک از طریق شعرها و سرودها منتقل می یابد. بنابراین لازم است کودکان را در دوره پیش دبستانی با مسائل ملی-میهنی آشنا کرد و از این طریق، آن ها را مهیای پذیرفتن نقش اجتماعی و فرهنگی اش نمود در این مقاله سعی می کنیم تا با تبیین شاخصه ها و راههای تقویت هویت دینی، راهکارهایی برای شکل گیری و تقویت هویت دینی بیان گردد.
اگر کودک ما تربیت دینی داشته باشد، برکاتش به خود او و دیگران خواهد رسید. کودکی که با خدا آشنا است، هیچ گاه احساس پوچی نمی کند و در جای جای زندگی اش تکیه گاه محکمی خواهد داشت و با همین تکیه گاه در برابر مشکلات استقامت می کند. برکت تربیت دینی کودک، به والدین نیز می رسد. کودک تربیت شده دینی با والدین خود خوب رفتار می کند، زیرا با قرآن آشنا است. تربیت یافته دینی، سخنان زیبا و پرمحتوا بر زبان جاری می سازد و سبب افتخار پدر و مادر و نزدیکان می شود. تربیت دینی در آخرت والدین هم اثر می گذارد. مطلبی که درکودکی به انسان آموخته می شود،گویا بر روی سنگ حک می شود و تا پایان عمر در ذهن او خواهد ماند. بهترین زمان، جهت القای آموزه های دینی، زمان شادابی کودک است. دلیل
استفاده از بهترین زمان و مکان برای آموزه های دینی، این است که کودک بهترین و شیرین ترین لحظات زندگی خود را می گذراند و بدون کمترین مقاومتی می پذیرد. از عوامل موثر در تداوم آموزه های دینی در کودکان می توان به موارد زیر اشاره کرد:
تداوم والدین در مسائل دینی
تهیه امکانات جذاب
تمرین
حضور در مراسم مذهبی
ارتباط با خانواده های مذهبی
الگو دهی مناسب
تشویق و تحسین (اداره کل آموزش و پرورش فارس، 90).
یکی از مهمترین هدفهای فرهنگی قدرتهای استکباری، دور کردن نسل نوجوان و جوان جوامع، به ویژه جوان جوامع، به ویژهجوامع اسلامی از هویت دینی است. فرهنگ تهاجمی غرب با استفاده از دو ویژگی و نقطه ضعف جوان (کمبود تجربه و غلبه احساسات بر تعقل) و با استفاده از ویژگیها و شگردهای تبلیغی و روان شناسانه سعی در فروپاشی نظام اعتقادی و فکری نسل جوان دارد تا از طریق تهی ساختن آنها از درون زمینه جذبشان را به مبانی فرهنگ خود فراهم آورد و هویتهای ساختگی خود را به جای آن قراردهد. آخرین روش غرب در این رویارویی، استحاله فرهنگی جوانان و بی هویت ساختن آنان است. آگاهی دادن به جوانان و نوجوانان و ترغیب آنان به شناخت هویت دینی خویش، بهترین راه در امان ماندن از ضربات سخت و مهلک این تهاجم است. نوجوانان و جوانان با روآوردن به معنویت و تثبیت هویت دینی در روح و روان خود، نه تنها از آسیب های فرهنگی مصون خواهند ماند، بلکه جامعه بزرگ اسلامی را نیز در فرهنگ سازی دینی، یاری خواهند کرد (نگارش، 1380). برای
از بین بردن بحران هویت در نسل جوان و امیدوار ساختن این نسل به آینده و اعتماد و اتکا به گذشته خویش می باشد. امروزه تاثیر رسانه ها برافکار عمومی بر کسی پوشیده نیست و صاحبان شبکه ها و رسانه های جهانی با استفاده از این ابزار کارامد به دنبال تخریب فرهنگ و هویت بومی ودینی کشورهای مورد نظرهستند. لذا باید راهکارههای جهت تقویت و حل این مشکل پیدا کرد. نسل جوان بیشتر از دیگران با بحران هویت روبه رو است. با ارزیابی و تحلیل عوامل و عناصر آسیب زا در نسل جوان می توان به این نتیجه رسید که دور بودن فرد از تربیت صحیح دینی در سالهای کودکی و نوجوانی زمینه ساز دوری از هویت دینی آنان می شود.
ضرورت تلاش برای شناساندن هویت دینی به نوجوانان و جوانان آشکار می گردد.در این میان، متولیان تربیتی؛ یعنی پدر و مادر، مربیان،رسانه ها و… وظیفه خطیری دارند.
ادبیات پیشینه مفهوم دین
دینReligionدر لغت به معنای جزا، حساب، طاعت، ورع، سلطه و قهر و غلبه، و نیز به معنای شریعت و آیین است (ابن منظور، 1408). اصطلاح دین دارای یک معنای واحد که مورد قبول همه باشد نیست بلکه پدیدارهای متعدد فراوانی تحت نام دین گرد میآیند که به گونهای با هم ارتباط دارند. اما دین در تعابیر قرآنی مجموعه عقاید، اخلاق، قوانین و مقرراتی است که برای اداره جامعه انسانی و پرورش انسان ها باشد (هادوی مقدم، 1377).
گاهی همه این مجموعه حق، و گاهی باطل و گاهی مخلوطی از حق و باطل است. اگر مجموعه ی حق باشد دین حق و در غیر اینصورت آن را دین باطل و یا مخلوطی از حق و باطل می نامند. (جوادی آملی، 1372). بنابراین دین حق عبارتست از
آیینی که دارای عقاید درست و مطابق با واقع بوده و رفتارهایی را مورد توصیه وتأکید قرار دهد که از ضمانت کافی برای صحت و اعتبار برخوردار باشد. (مصباح یزدی، 1377). قطعا قرآن شما را به استوارترین راه های زندگی هدایت می کند (سوره اسراء آیه 9)
بنابراین کودکان به این درک برسند که دین روش خاصی از تفکر است که در قالب زبانی اصطلاحی و کنایی، داستان ها، تمثیل ها و اشعاری بیان شده است. به علاوه توجه کودکان به عناصر احسای و عاطفی دین جلب شود. داستان هایی برای کودکان در این سن نقل شود که چهره ای زیبا،دلنشین و مهربان از خداوند و پیامبران و امامان ارائه دهند؛زیرا این داستان ها بیشتر با احساسات کودکان سر و کار دارد (باهنر، 1387).
مفهوم هویت
در فرهنگ معین آمده است: هویت یعنی ذات باری تعالی، هستی، وجود، آنچه موجب شناسایی شخص باشد (معین، 1378). در فرهنگ عمید چنین تعریف شده است: هویت یعنی حقیقت شی یا شخصی که مشتمل بر صفات جوهری او باشد. هویت درلغت به معنای شخصیت، ذات، هستی، وجود و منسوب به هو می باشد. (عمید،1374). بنابراین هویت عبارت است از مجموعه ویژگیها، شناسه ها و الگوهای رفتاری اکتسابی که فرد، قوم، ملت و تمدنی را از دیگر اقوام، ملل و تمدنها متمایز می سازد.
در این مقاله به طور أخص به عامل دین به عنوان یکی از مهمترین عوامل هویت ساز خواهیم پرداخت.
سابقه پیدایش هویت
مسئله هویت بطور عام یک مفهوم فراگیر است که عمری برابر با عمر بشریت و تمدن دارد. در این معنا زمانی که اولین گروههای انسانی به دور یک محور متشکل از مجموع عناصر و
مؤلفه هایی چون قومیت، نژاد، زبان و دین گرد آمدند، صاحب هویتی شدند که با افراد دیگری در جغرافیایی دیگر متفاوت بود. (میرمحمدی، 1383). بر خلاف دیدگاه ساختارگرایانی که می کوشند هویت را امری طبیعی و ثابت نشان دهند، باید گفت که هویت امری تاریخی و محتمل است. این پدیده همانند بسیاری چیزهای دیگر، محصول “زمان و تصادف” است و توسط منطق یا اصلی فراتاریخی تعیین نمی شود. (گل محمدی، 1381).
در هویت ملی از ویژگیهایی که ابعاد پنجگانه ملت، در هر جامعه خاص به خود روانشناسی مخصوص یک ملت، فرهنگ و آداب و رسوم متمایز از فرهنگ ملل می گیرد مثال دیگر، سرزمین و قلمرو مخصوص ملت و نظام سیاسی و ویژگیهای تاریخی یک ملت و احساس و نگرش مردم نسبت به ابعاد فوق، هویت ملی آن ملت را تشکیل می دهد (احمدلو، 1381).
عناصر سازنده ی هویت
مسئله ی هویت مسئله ی پیچیده ای است؛ یکی به این دلیل که موضوعی کاملاًکاملا شخصی است و شاید بتوان گفت شخصی ترین موضوع برای هر فرد، هویت او می باشد. از طرف دیگر ما می بینیم که منابع اجتماعی و عناصر و عوامل فوق فردی هم در تشکیل هویت بسیار مهم هستند.
این عوامل به طور کلی شامل: -1 جهان بینی -2 دین -3 فرهنگ می باشد. (میرمحمدی، 1383).
دین و هویت انسانی
دین در تمدن بشری و هویت بخشی به انسان و جامعه ی انسانی نقشی اساسی دارد. هرچند دین نیز مانند زبان، نژاد و… شاخه ای از فرهنگ است ولی می توان، دین را اولین منبع هویت بخشی یک جامعه محسوب نمود. در میان عناصری که هویت یک جامعه را از جامع های دیگر تمایز می بخشند، دین یکی از مهمترین عناصر است. (منصورنژاد

فایل : 22 صفحه

فرمت : Word