خرید و دانلود نسخه کامل مقاله کامل نقش مدیران و معلمان در نماز جماعت مدارس

مقاله کامل نقش مدیران و معلمان در نماز جماعت مدارس

نقش مدیران و معلمان در نماز جماعت مدارس
چکیده
این پژوهشبا روش تحلیلی- اسنادی به دنبال این است که نقش مدیران و معلمان را در نماز جماعت مدارس بررسی نماید. نماز به عنوانستون دین در اسلام از مهمترین و اصولی ترین عباداتی است که برای یک فرد مسلمان به عنوان فریضهای مستمر، تکلیف و تایید شده است. یکی از عواملی که می‌تواند تاثیری تربیتی بر روی کودکان و نوجوانان بگذارد مدرسه می‌باشد که مهمترین عوامل موثر در جذب و شرکت دانش آموزان در نماز جماعت مدارس،مدیران و معلمان هستند.بنابراین آنچه که می‌توان از این مقاله دریافت نمود این است که برگزاری نماز جماعت در مدارس را باید در نشاط آفرینی فرهنگی و اعتقادی بین دانش آموزان کارآمد دانست و تکریم و شخصیت دادن به دانش آموزان و ایجاد ارتباط قوی دینی بین مدیران، معلمان و دانش آموزان، از جمله مقدمات رهنمون شدن دانش آموزان به سوی نماز جماعت است.
کلید واژه‌ها: مدیران، معلمان، نماز جماعت، مدارس
مقدمه
عبادت به معنای ذلت، عالی ترین نوع تذلل و کرُنش در برابر خداوند است. در اهمیت آن همین بس که آفرینش هستی و بعثت پیامبران برای عبادت است: “هدف هستی و جن و انس، عبادت خداوند است” (ذاریات، آیه 56).از مهمترین تاثیراتی که عبادت در زندگی بشر دارد و می‌توان به باقی ساختن تلاشهای انسان در این جهان، تبدیل مادیات به معنویات به وسیله نیت خالص و سازندگی فرد و اجتماع اشاره کرد(قرائتی، 1384). بی تردید در میان عبادات، و مسائل معنوی و ملکوتی نماز از ارزش و اعتبار خاصی برخوردار
است و به اندازهای که به نماز سفارش شده به چیز دیگری سفارش نشده است.
نماز بارزترین و مهمترین مصداق و نقطه اوج عبادت است که از درخشندگی و برجستگی خاص و از رفیع ترین جایگاه برخوردار است و یکی از اساسی ترین ارکان حیات، تمدن، فرهنگ، زندگی و تحرک جوامع انسانی است (نصر و همکاران، 1387). حکمت نماز آن است که خدای یگانه را پرستش کنیم و از شرک و بت پرستی دور باشیم و تنها در برابر خدای بزرگ به نیازمندی و کوچکی خود اعتراف نموده و بر گناهان خویش طلب عفو و بخشش نماییم (حاجیان، 1375).
همچنانکه خداونددر قرآن کریم می‌فرماید: و ما خلقت الجن و الانس الا لیعبدون (سوره ذاریات، آیه 56).
نماز و نیایش، ارتباط صمیمانهای است میان انسان و خدا، تسلی بخش و آرامشگر دلهای مضطرب و خسته و به ستوه آمده و مایه صفای باطن و روشنی بخش روان است. همانطور که در کلام نورانی رسول مکرم اسلام (ص) آمده است: نماز ستون دین است و ستون هرچه محکم تر باشد سایر اجزای بنا محکم تر و استوارتر خواهد بود. پس ضرورت عقلی و شرعی اقتضا می‌کند که قبل از همه باید به محکم سازی و استوار سازی ستون دین پرداخته شود، و پرداختن به این امر مهم را فرهنگ سازی نماز نام می‌نهیم. نماز در زندگی و حیات انسان به اندازهای ارزش دارد که اولیای خدا یک لحظه از آن غافل نبودند و از هر راهی که ممکن بود، دیگران را هم به این عبادت ملکوتی تشویق میکردند(انصاریان، 1385).
اندشمندان زیادی نیز به نماز و نقش آن در زندگی پرداختهاند. امام خمینی(ره) در ابتدای باب نماز توضیح المسائل معتقدند: “ نماز مهمترین اعمال دینی است که اگر قبول درگاه خداوندعالم شود، عبادتهای دیگر هم قبول
می‌شود و اگر پذیرفته نشود، اعمال دیگر هم قبول نمی شود. همچنین قدرت محافظتی مذهب که ابتدا توسط امیل دورکهایم در سال 1951 م مطرح شد بعدها توسط راش، جیمز، یونگ، فرانکل، و فروم تایید شد و آنها نیز بر اهمیت رفتارها و اعتقادات مذهبی تاکید کردند(رجبی و همکار، 1391).
اگرچه نماز دارای اهمیت فراون است اما برگزار کردن آن به جماعت اهمیت بیشتری دارد، زیرا نماز جماعت نمادی با ارزش از جامعه مطلوب انسانی است که عناصری مانند رهبری، اتحاد و نظم را در بر میگیرد. غمخوار یزدی (1377) فواید نماز جماعت را چنین بر شمرده است: نماز جماعت یک عبادت دسته جمعی است کهمسلمانان در زمان و مکان واحد و به شکل واحد در صفوف منظم به امامت واحدی اقتدا می‌کنند و از این طریقتمرین رعایت نظم و آراستگی و نیز اطاعت از رهبری را می‌آموزند. علاوه بر آن، موجب وحدت و یکپارچگیمسلمانان میشود. نماز جماعت یکی از چیزهایی که در آموزه‌های دینی بدان سفارش زیادی شده و فضیلت بی-شماری دارد.
به دلیل اهمیت نماز پژوهشهای زیادی در این زمینه انجام شده است. در این پژِوهشها عواملی زیادی را که در اقامه نماز موثر هستند نام بردند که این عوامل شامل: متغیرهای فری، خانوادگی، آموزشگاهی، همسالان و دوستان هستند. مدرسه یکی از عواملی است که می‌تواند تاثیری تربیتی بر روی کودکان و نوجوانان داشته باشد و به عنوان مرکز فراگیری می‌تواند به کنترل و درمان نابسامانیهای دانش آموزان بپردازد( ذلفقاری و همکار، 1389).
از آنجا که کودکان و نوجوانان بیشترین و مناسب ترین اوقات عمر خویش را در مدرسه می‌گذرانند لذا مانوس نمودن آنان با این فریضه ی الهی و ترغیب آنان به نماز نیازمند
فراهم آوردن شرایط و امکانات متناسب در مدرسه است. در فرهنگ اسلامی مدرسه جایگاه تربیت و پایگاه تعلیم است در مدرسه هم باید اخلاق، فضیلت و معنویت را گسترش بخشید و هم علوم و فنون را تعلیم داد تا بر اساس این اندیشه وقتی کودک با فطرت پاک خدادادی وارد مدرسه می‌شود امکان حرکت هماهنگ و همسو و وابسته با یکدیگر را داشته باشد. از یک سو باید روح و روان و جسم او متناسب با نیازهای فطری و اجتماعی پرورش یابد، اصول اخلاقی را باز شناسد و به آنها متخلق شود ارزش‌های اسلامی را محترم شمارد و از آنها پاسداری نماید و برای عبودیت خداوند و زندگی بر مبنای تعالیم الهی در جامعه اسلامی تربیت شود و از سوی دیگر باید بتواند متناسب با نیاز حال و آینده جامعه معلومات و فنون مورد نیاز را فراگیرد با اطلاعات و علوم روز آشنا شود و مهارتهای ضروری برای حضور در صحنه تولید و سازندگی را کسب کند (علوی، 1382). تحقق اهداف مذکورو فراهم آوردن زمینه‌های رشد و شکوفایی استعدادهای کودکان ونوجوانان وابسته به عوامل متعدد از جمله وجود معلم و مدیران علاقه مند و دلسوز، برنامه‌های مناسب و آموزنده ، آموزش‌های سازنده و جذاب، مدیریت آگاه و دقیق و فضای دلپذیر و شاداب می‌باشد(رجبی، و همکار، 1391).
با مطالعاتی که در خصوص تحقیقات انجام گرفته درباره این موضوع صورت گرفت می‌توان به موارد ذیل اشاره نمود: یاوری (1379) در تحقیق خود تحت عنوان “بررسی مفهوم اقامه نماز در آیات و روایات” اینگونه اظهارمیدارد که اقامه نماز علاوه بر تلاش همه جانبه در انجام تکالیف الهی که خواندن نماز است، سعی و تلاش مضاعف بر ترویج فرهنگ نماز در جامعه، تشویق و تحریص دیگران به این امر، مداومت و تواصی به آن و در یک کلمه عینیت بخشیدن به مفاهیم بلند
نماز است. حسن بیگلو (1372) نیز پژوهشی با عنوان “بررسی علل و عوامل درون مدرسهای موثر بر جذب دانش آموزان به نماز” انجام داده است. در این پژوهش اعتقاد و ایمان قلبی شخص در درجه اول و حضور کارکنان مدرسه در صفوف نماز جماعت در مرحله دوم اهمیت، قرار گرفته است.‌هادوی (1391) در عنوان پژوهشی خود (عوامل موثر بر گرایش دانشجویان پردیس دانشگاه شاهد به نماز خواندن) به این نتیجه رسیده است که 98 درصد بزهکاران و جنایتکاران گرفتار در زندانها، کسانی هستند که نماز نمی خوانند و همچنین به این نتایج رسیده است که دوستان مذهبی تاثیر مستقیمی بر گرایش به نماز بر روی فرد دارند.
پژوهش‌های مذکور نشان داده که تربیت مذهبی دانش آموزان یکی از نگرانی‌های حاضر جوامع بشری است که روز به روز بر اهمیت آن افزوده می‌شود. برگزاری نماز جماعت در مدارس به طور خاص یکی از مصداق‌های توجه به تربیت مذهبی است که در مدارس جوامع اسلامی برگزار میشود. لذا هدف پژوهش حاضر این است کهمدیران ومعلمان در نماز جماعت مدارس چه نقشی دارند؟ بر این اساس این مقاله در چند محور که شامل نقش مدارس درنماز جماعت، فضیلت‌های نماز جماعت، راه‌های عملی گسترش فرهنگ نماز جماعت در مدارس است، پرداختهاست.
نقش مدارس در نماز جماعت
از مجموع نهاد‌های اجتماعی، سیاسی، فکری و فرهنگی، نهاد مقدس مدرسه وظیفۀ سنگین و اصلی را در فرهنگ سازی نماز به عهده خواهد داشت و نقش مهم واساسی را در ایجاد روحیۀ دینی و مذهبی در نسل انسان مسلمان بازی خواهند نمود. مدارس به عنوان مرکز فراگیری مراسم دینی و مذهبی می‌تواند به عنوان بزرگترین چاره انحرافات درون مدرسهای
برای کنترل و درمان نابسامانی‌های دانش آموزان باشد ( نصر و همکاران، 1387).
تحقیقات و بررسی‌های انجام شده نشان می‌دهد : مدارسی که اقامه نماز را جدی گرفته اند اضطراب و ناهنجاری‌ها، ضد ارزش‌ها و مشکلات اخلاقی کمتری را شاهد بودهاند. بکارگیری شیوه‌های متنوع در ارائه مفاهیم دینی و کمک طلبیدن از هنر سینما و فن آوری جاذب شادابی نسل جوان را در تربیت افزون خواهد کرد (زهتاب، 1370).
مدیران و معلمان مدارس الگوی رفتار و سرچشمه آگاهی و عاطفه دانش آموزان هستند و هر چه این سرچشمه زلال تر و جوشان تر باشد، نشاط و طراوت و سرسبزی حاصلاز آن بیشتر خواهد شد. حضور معلمان و مدیران در صفهای جماعت دانش آموزان، موجبات تشویق بیشتر آنان و نهایتا رضایت پروردگار را فراهم می‌آورند. اگر در مدرسه ای پس از اذان ظهر نماز جماعت بر پا شود و خدای ناکرده مدیران و معلمان در دفتر مدرسه و یا اتاق دبیران نشسته، یا در حیاط قدم بزنند، آن وقت ما انتظاری از بچه‌ها نخواهیم داشت چرا که مدیران و معلمان الگوی دانش‌آموزانهستند و هر دانش آموز در انجام اعمال خود به حرکات و عملکردهای معلمان خویش نظر داشته، از او تقلید و پیروی می‌کند. لذا دانش آموزان نماز خواندن و شرکت در نماز جماعت و نیز بیاعتنایی به آن را از مربی خود می‌آموزد(حسینی، و همکار، 1390).
اخلاق، سخنان و رفتار مدیرانو معلمان در افکار دانش آموزان ماندگاری بیشتری دارد. مسئولیت و رسالت معلمان در تربیت و فرهنگ سازی بویژه در ترویج نماز بین دانش آموزان سنگین بوده و از اهمیت بالایی بر خوردار است. حضور معلمان و مدیران مدارس در صفوف اول نماز جماعت در
مدارس، نقش انکار نشدنی در ترویج نماز و اقامه آن در بین دانش آموزان ایفا می‌کند. رفتار و عملکرد مسئولان، مدیران و نحوه تعلیم و تربیت اسلامی آنها در مدارس در شکل گیری شخصیت دانش آموزان تاثیر بسزای دارد و برپایی اقامه نماز و فرهنگ آن، نجات بخش انسانها بوده و از آسیب‌های فرهنگی و اجتماعی جلوگیری می‌کند ( پور محمدی، 1392).
فضاسازی مناسب وشرایط فیزیکی مدارس در شکل گیری شخصیت دانش آموزان نقش اساسی دارد؛ فضای آموزشی مناسب باید از زوایایی گوناگون پاسخ گوی نیازهای آموزشی و تربیتی باشد . مدرسه همان گونه که نیاز به کلاس و آزمایشگاه دارد، به نماز خانه و کتابخانه هم نیاز دارد حک شدن فرهنگ اسلامی در معماری مدارس زمینه را برای توسعه معنوی دانش آموزان فراهم می‌نماید . تقدم اولویتهای فرهنگی و مذهبی در طراحی فضاهای آموزشی چهره مدارس را دگرگون نموده بستری مناسب برای نوسازی معنوی فرزندان ایران اسلامی فراهم خواهد آورد (رجبی، و همکار، 1391).
اگر چه در ترویج و احیای فرهنگ نماز عوامل متعددی نقش آفرین است در عین حال عوامل بی شماری نیزدر خنثی سازی و ترویج روحیه بیتفاوتی نسبت به این فریضه الهی وجود دارد لذا به امکانات و تسهیلات زیادیبرای مقابله نیاز است. اما آموزش و پرورش نیز باید در مدارس به نحوی مطلوب از این فضای ملکوتی برای احیا وترویج فرهنگ نماز بهره برداری نماید ؛ هم در فرهنگ سازی مربوط به این فریضه الهی برنامه ریزی واهتمام کند و هم در فضاسازی، این مهم را مد نظر قرار دهد به نحوی که با رفع موانع و ایجاد مقتضیات مناسب زمینه‌های شکوفایی و نجلی این زیباترین
مراتب بندگی در عرصه تعلیم وتربیت بیش ار پیش به نمایش گذاشته شود (رجبی، 1390).
اما در مدرسه هنگامی که دانش آموز وارد می‌شود بعضاً با پیش داوری می‌آید. او منتظر است که فرضیه موجود در ذهن وی ثابت شود این فرض که اولیای مدرسه قصد دارند تا مسئلهای را تحمیل کنند . کافی است معلم یا مدیر یا ناظم فریادی سر دانش آموز بکشد. معلمی که می‌خواهد منادی “ لا اله الا اﷲ “ باشد و سرود وارستگی سر بدهدکافی است تهدید کند، تنبیه کند، تحقیر کند محتوای ذهنی کودک که بعضاً نیز ممکن است غلط بوده باشد تایید شود. زمانی کهفرزندان مسلمان چشم به جهان می‌گشایند تا زمانی که به سن مدرسه و سن تکلیف می‌رسند و تا هنگامی که به عنوان انسانها و شخصیتهای بزرگ در جامعه عرض اندام می‌کنند، در اختیار خانواده و مدسهاند، کودکان و دانش آموزان تمام قوه‌های ظاهری و باطنی شان مانند زمین‌های خالی مستعد برای پاشیدن بذر هستند (منصوری، 1373). در این جا ممکن است بذر خوب پاشیده شده و محصول آن انسان‌های پاک و صالح و دیندار و مفید بدست آیند و ممکن است بذر نامطلوب و بد پاشیده شده و محصول آن آدم‌های پست و نالایق و بی دین و جنایتکار شوند. چه حکیمانه فرموده است آن امام الحکماء امام خمینی (ره):”همۀ سعادت‌ها و همۀ شقاوت‌ها انگیزه اش از مدرسه‌ها است و کلیدش دست معلمین است “.
مدارس برای اینکه ازکودکان و دانش آموزان یک جامعۀ مؤمن، متدین، مترقی، صالح بسازند باید از همان ابتدا بذر ایمان به توحید و یگانه پرستی و بذر عبودیت و بند گی و اطاعت محض و خالصانه از خالق کل هستی را در سراسر وجود دانش آموزان بپاشند، و عشق به خدا و دین مبین اسلام وعشق به نماز که زیبا ترین روح یکتا پرستی است بایستی در اعماق وجود دانش آموزان و نوجوانان ریشه دواند و
فرهنگ نماز و فرایض دینی در مدارس، ادارات، مراکز آموزشی نهادینه شود و یادگیری قرآن و فرهنگ قرآنی در مدارس رونق بیشتری داشته باشد، و مدارس و آموزشگاه‌ها و خانواده‌ها باید نسبت به این فریضه مهم توجه ویژه ای داشته باشند برای ایجاد عوامل گسترش فرهنگ نماز و رفع موانع توسعه فرهنگ نماز و فرایض دینی عنایت خاصی مبذول شود (فراهانی،.(1370
فضیلت فواید نماز جماعت
نماز خواندن فوایدی زیادی زیادی دارد. یکی از فواید آن، شستشوی گناهان است. قرآن می‌فرماید: “وَأَقِمِ الصَّلاهَ طَرَفَیِ النَّهارِ وَزُلَفًا مِنَ اللَّیلِ إِنَّالحَسَناتِیُذهِبنَالسَّیِّئَاتِذلِکَذِکرىلِلذّاکِرینَ” و “در دو طرفروز و اوایل شب، نماز را برپا دار، چرا که حسنات، سیئات (و آثار آنها را) از بین می‌برند، این تذکری است برای کسانی که اهل تذکرند”. برپایی نماز جماعت، پاداش و برکات فراوان و فوائد فردی و اجتماعی زیادی دارد رسول خدا (ص) فرمود: صفهای جماعت همچون صفوف فرشتگان در آسمان چهارم است. پاداش نماز جماعت به حدی است که به توصیف در نمی آید (عزیزی، 1387). بسیاری از احکام اسلامی مانند حج، نماز، خمس، زکات و نظایر آنها، شکل اجتماعی دارند انجام این اعمال عبادی از یک سو موجب کمال فرد می‌شود و از سوی دیگر ، تعالیاجتماعی را به دنبال دارد (سند ملی آموزش و پرورش، 1388).
بر پایی فریضه‌های دینی به صورت دسته جمعی، پاداشهای فراوانی در زندگی فردی و اجتماعی امت مسلمان نیز دارد که به برخی اشاره میشود. روایت است که شبی، علی علیه السلام تا سحر به عبادت مشغول بود.
چون صبح شد، نماز صبح را به تنهایی خواند و استراحت کرد. رسول خدا (ص) که آن حضرت را در جماعت صبح ندید، به خانه او رفت. حضرت فاطمه (س) از شب زندهداری علی (ع) و عذر او از نیامدن به مسجد سخن گفت.
پیامبر فرمود: پاداشی که بخاطر شرکت نکردن در نماز جماعت صبح، از دست علی (ع) رفت بیش از پاداش عبادت تمام شب است. رسول خدا(ص) فرموده است: اگر نماز صبح را به جماعت بخوانم، در نظرم محبوبتر از عبادت و شب زندهداری تا صبح است (نوری، 1389).
بخاطر همین فضیلت و پاداش‌هاست که اگر تعداد نمازگزاران از ده نفربیشتر شود، اگر تمام آسمان‌ها کاغذ، و دریاها مرکب و درخت‌ها قلم شود و فرشتگان بنویسند، پاداش یک رکعت آن را نمیتوانند بنویسند.و نماز جماعت با تاخیر، بهتر از نماز فرادی در اول وقت است. نماز جماعت، مقدمه وحدت صفوف و نزدیکی دلها و تقویت کننده روح اخوت است. نوعی حضور و غیاب بی تشریفات، و بهترین راه شناسائی افراد است. نماز جماعت، بهترین، بیشترین، پاکترین و کم خرجترین اجتماعات دنیاست و نوعی دید و بازدید مجانی و آگاهی از مشکلات و نیازهای یکدیگر و زمینه ساز تعاون اجتماعی بین آحاد مسلمین است (مستدرک الوسائل، ج1، ص 488).
نماز جماعت، نشان دهنده قدرت مسلمین و الفت دلها و انسجام صفوف است. تفرقه‌ها را میزداید، بیم در دل دشمنان میافکند، منافقان را مایوس میسازد،خار چشم بدخواهان است. نماز جماعت، نمایش حضور در صحنه و پیوند”امام” و “امت” است (همان، ص488). در نماز جماعت، افراد در یک صف قرار میگیرند و امتیازات موهوم صنفی، نژادی، زبانی، مالی کنار میرود و صفا و صمیمیت و نوعدوستی در دل‌ها

فایل : 18 صفحه

فرمت : Word