خرید و دانلود نسخه کامل مقاله کامل دلیل گنبدی بودن سقف در اقلیم گرم

مقاله کامل دلیل گنبدی بودن سقف در اقلیم گرم

معماری سنتی و مناطق گرمسیری
معماری در مناطق گرمسیری باید به گونه ای باشد که راهی برای گریز از گرما موجود باشد. در ایران نیز از قدیم روشهای متنوعی برای خنک کردن محیط وجود داشته است. به طور مثال در مناطق کویری معمولا سقف خانه ها را به شکل گنبد می ساختند.
ضرورت وجود طاق یا گنبد چیست؟
از ویژگى‌هاى شاخص خانه ها و بناها در مناطق خشک وجودطاق یا گنبد در سقف آنها است غالباً به دلیل کمبود چوب در فلات ایران جهت پوشش دادن سقف بناها از خشت و آجر استفاده شده و سقف‌ها به‌صورت مدور به اشکال نیم استوانه (طاق) یا نیمکره (گنبد) ساخته شده‌اند. یکى از دلایل ارجحیت طاق‌هاى قوسى و گنبدى در این مناطق ارتفاع زیاد اتاق از کف تا زیر طاق بوده که منجر به تهویه طبیعى عمودى در اتاق‌ها شده و باعث جایگزینى هواى خنک در سطوح پائین ساختمان و صعود هواى گرم به سمت بالا مى‌شود به‌طورى که غالباً در اطراف سقف‌ها و یا انتهاى آنها دریچه‌هائى نیز تعبیه مى‌شود که هواى گرم از آن خارج شود، در طاق‌هاى مدور نسبت به طاق‌هاى مسطح به دلیل حالت برجستگى آنها و تمایل زاویه تابش خورشیدى همیشه بخشى از طاق در سایه قرار گرفته و گرماى کمترى را دریافت مى‌کنند و به همین دلیل شدت پرتوافکنى آفتاب بر بدنه‌هاى مدور کمتر بوده و همیشه قسمت‌هاى پائین طاق‌هاى گنبدى درجه حرارت کمترى را دریافت مى‌کنند.
از مزایای سقف های گنبدی شکل در مناطق گرمسیری این است که به دلیل تمایل زاویه تابش خورشیدى همیشه بخشى از طاق در سایه قرار گرفته و گرماى کمترى را دریافت
مى‌کنند وبه همین دلیل شدت پرتوافکنى آفتاببر بدنه‌هاى مدور کمتر بودهو همیشه قسمت‌هاى پائین طاق‌هاى گنبدى درجه حرارت کمترى را دریافت مى‌کنند.
خصوصیات سقف های قوسی چیست؟
از جمله خصوصیات اقلیمی طاق های قوسی و گنبدی در مناطق گرم و خشک این است که ارتفاع اطاق از کف تا زیر طاق، زیاد می باشد و لذا می توان یک تهویه طبیعی عمودی در اطاق به وجود آورد. از آنجاییکه هوای گرم، سبکتر است و به بالا صعود می کند و هوای خنکتر، جایگزین آن می شود، با تعبیه چند دریچه در اطراف و یا نوک اطاق، هوای گرم از دریچه ها خارج می شود و یک جریان طبیعی هوا از پایین به بالا برقرار می شود که جهت تامین آسایش در فصول گرم، مناسب است.ارتفاع سازه های قوسی از سطح اندرونی زیاد است و این سبب ایجاد یک تهویه طبیعی می شود.
/
سقف های گنبدی دوجداره
پدیده جالب دیگر که در سقف‌ها منجر به کاهش درجه حرارت فضاهاى داخلى در مناطق خشک مى‌شود ساخت گنبدهاى دوپوسته یا دوجداره مى‌باشد که حالت عایق حرارتى موجود در میان دو پوسته آن باعث مى‌شود پوسته داخلى (گنبدداخلی) نسبت به پوسته خارجى خنک‌تر بوده و در
نتیجه درون فضا کمتر در معرض نوسانات درجه حرارت بیرون قرار گیرد.
در گنبدهاى دوپوسته دو گنبدى بر روى هم ساخته مى‌شوند، به‌گونه‌اى که گنبد زیرین باربر و گنبد روئى جهت نماسازى و مقابله با عوامل جوى ساخته مى‌شود. در ساخت گنبد زیرین یا باربر هرقدر به نوک گنبد نزدیک‌تر شویم از ضخامت آن کاسته شده و بدین ترتى وزن گنبد کاهش مى‌یابد.
انواع سقف های گنبدی
به طور کلی سقف‌های قوسی را به دو دسته کلی می‌توان تقسیم کرد. دسته اول سقف‌هایی که انحنا دارند و در جهت دیگر خطی اند و سقف تقریباً به شکل نیم دایره، تاقی یا قوسی دایره‌ای بر روی دیوارهای جانبی قرار می گرفته است. نوع دوم سقف‌های گنبدی شکل است که شکل هندسه دورانی با انحنای دو جانبه دارند و نیروی وزن و سایر نیروها را با مکانیسم غشایی به تکیه گاهها منتقل می‌کنند.
سقف‌های قوسی از یک لایه تشکیل شده‌اند. در این سقف‌ها خشت خام یا آجر به شکل دایره‌ای روی یکدیگر قرار داده می شده‌اند. معمولاً بالای خشت خام یا آجر با کاهگل به ضخامت ۱ الی ۲ سانتیمتر پوشانده می شدکه هم از جهت انتقال گرما و هم از جهت پوشش سقف برای محافظت در مقابل باران، نفوذ آب و حفاظت در مقابل شرایط محیط به خوبی عمل می کرده است.
منافذ تعبیه شده روی گنبدها
از محاسن این گنبدها تبادل حرارتى بین داخل و بیرون بنا مى‌باشد و غالباً در هنگام ساخت این گنبدها روزنه‌اى بر
بالاى آنها به‌عنوان هواکش و نورگیر تعبیه و منافذ هم براى ورود و خروج هوا مابین این دو قسمت حبس نمى‌شود و بدین ترتیب این روزنه‌ها گرمائى را که پوسته گنبدها در طول روز دریافت نموده خارج ساخته و در نتیجه همیشه پوسته داخلى نسبت به پیوسته خارجى خنک‌تر باقى مى‌ماند.با این روش هوشمندانه علاوه بر متعادل کردن گرما در روز روشنایی کافی به اندرونی رسیده و با نور طبیعی بدون گرمایش و اتلاف انرژی اندرونی ها روشن می شوند.
/
مصالح بکاربرده شده در سقف ها
در گذشته در مناطق خشک یکى از عمده‌ترین مسائل جمع‌آورى آب باران بوده به‌طورى که بسیار از کاروانسراها مجبور بودند آب پشت‌بام خود را جمع‌آورى کرده و به آب انبارها منتقل کنند، براى انجام این کار پشت بام‌ها را به‌صورت یک سطح شیبدار درمى‌آوردند بدین معنا که با پوشاندن طاق‌ها و پر کردن شانه طاق‌ها با طاق‌هاى کوچک‌تر سقف را به‌صورت شیب‌دار درست کرده و روى آن را با قشرى از گل خالص کوبیده (غوره گل) مى‌پوشاندند و سپس روى آن را شیره انگور سوخته مى‌ریختند و غلطک مى‌زدند و دو دفعه کاهگل مى‌کردند و بدین ترتیب سقف‌ها را نفوذناپذیر مى‌نمودند و این عایق تا مدت‌ها حالت نفوذناپذیرى خود را حفظ مى‌نمود یا در بعضى موارد از آجر فرش استفاده مى‌کردند.
با وجود کمبود چوب معماران سنتی ایرانی با استفاده از مصالح بومی مناطق خود پوشش بی نظیری را برای مقابله با گرما و توفان برای سقف خانه هایشان در نظر گرفتند. رنگ روشن مصالح بکار رفته تاثیر بسیار زیادی در کاهش جذب گرمای خورشید در طول روز دارد.
/
مقاومت دربرابر زلزله در سقف های گنبدی
هرقدر که وزن طاق‌ها کمتر و مرکز ثقل آنها در سطوح پائین‌ترى قرار داشته باشد مقاومت آنها در برابر نیروهاى جانبى زلزله بیشتر مى‌شود.
امروزه پژوهشگران نوعی از خانه ها را با الهام از سقف گنبدی شکل طراحی کرده اند که کاملا ضد زلزله عمل میکند. و به دلیل پایین بودن مرکز ثقل آنها مقاوت آن ها دربرابر نیروهای جانبی در زلزله بسیار بالاست.
هم چنین ازمایش ها نشانگر این موضوع است که این گونه از سقف ها با مستهلک کردن نیروی باد مقاومت سازه را در مقابل طوفان هم چنیدن برابر بیشتر می کند
عایق بندی دقیق و بومی
نکته مهمى که نباید برد این است که در معمارى سنتى ایرانى هیچ ساختمانى با پوشش مسطح یا منحنى وجود ندارد که پوشش آن دوجداره یا دو پوشه نباشد زیرا پدیده عایق‌بندى حرارتى به شیوه سنتى (ایجاد مانع براى رسیدن
چیزى از یک جسم به جسم دیگرى در جهت جلوگیرى از انتقال گرما و سرماى بیرون) پدیده‌اى است کاملاً بومى و سنتى و منطبق بر محیط کشور ما است.

فهرست مطالب

معماری سنتی و مناطق گرمسیری.. 1

ضرورت وجود طاق یا گنبد چیست؟ 1

خصوصیات سقف های قوسی چیست؟ 1

سقف های گنبدی دوجداره 2

انواع سقف های گنبدی.. 2

منافذ تعبیه شده روی گنبدها 2

مصالح بکاربرده شده در سقف ها 3

مقاومت دربرابر زلزله در سقف های گنبدی.. 4

عایق بندی دقیق و بومی. 4

منابع. 5

فایل : 8 صفحه

فرمت : Word