خرید و دانلود نسخه کامل مقاله کامل بررسی موانع و راه کارهای تقویت باورهای دینی نسل سوم و چهارم انقلاب اسلامی در راستای فرهنگ ایثار و شهادت

مقاله کامل بررسی موانع و راه کارهای تقویت باورهای دینی نسل سوم و چهارم انقلاب اسلامی در راستای فرهنگ ایثار و شهادت

بررسی موانع و راه کارهای تقویت باورهای دینی نسل سوم و چهارم انقلاب اسلامی در راستایفرهنگ ایثار و شهادت
چکیده
با تغییر نسل ها و تغییر بافت اجتماعی از حالت سنتی به حالت مدرن یا شبه مدرن، همچنین در اثر تحولات ناشی از جهانی شدن، تغییرات گوناگونی را می توان در ماهیت افراد و هویت آنها در اجتماع شاهد بود. بدین ترتیب برای تقویت فرهنگ ایثار و شهادت باید ابتدا به شناسایی فرصت هایی اقدام نمود که می توانند در جهت گسترش این فرهنگ یاری رسان باشد. لذا، پژوهش حاضر با استفاده از روش تحقیق کیفی بود. همچنین تکنیک و ابزار گردآوری اطلاعات در پژوهش حاضر مصاحبهحضوری نیمهساخت یافته است. که اگرچه سؤالاتیاز پیش تعیینشده؛ لیکن پاسخگو در توضیحات بیشتر آزاد است و ممکن است در قالب محور مورد مصاحبه توضیحات زیادی بدهد. در همین راستا، 18نفر از متخصصان فرهنگی، به شیوه مصاحبه نیم ساخت یافته مورد ارزیابی قرار گرفت. فرهنگ ایثار و شهادت، به عنوان مجموعه ای از افکار، اعتقادات، باورها، ارزشها، پسندها، علائق، دلبستگی ها، روابط، عرف و عاداتی که در جریان انقلاب و با توجه به پیشینه دینی ملت بارور شد و در دوران دفاع مقدس متجلی گردید و در عرصه های گوناگون تقویت باورهای مذهبی و ترویج فرهنگ ایثار و شهادت، در نهایت به نتیجه دست یافت که مطابق با نظر اکثر مصاحبه شوندگان، ملموس ترکردن فرهنگ و سبک زندگی شهدا در زندگی می توان به مراتب جذاب تر از ساخت نماد ها و گلزارها، همچنین رعایت اصل بی طرفی و پذیرش انتقادات در برگزاری همایش ها و معرفی دشمن به منظور مقابله به موقع با تهدیدات آنها بود.
کلید واژگان: باورهای دینی، نسل سوم و چهارم، انقلاب اسلامی، فرهنگ ایثار و شهادت
مقدمه
رفتار افراد در جامعه، تحت تأثیر عواملی نظیر، عوامل فرهنگی، عوامل اجتماعی، عوامل شخصی و عوامل روانشناختی قرار می گیرد. لذا یکی از راه‌ها ی شناخت رفتار افراد، بررسی باور آنهاست. نگرش نیز به نوبه خود یکی از مهمترین مفاهیم در بحث رفتارشناسی است. زیرا بر همه چیز از جمله مسائل سیاسی عمیق تا انتخاب یک کالای مصرفی ساده و یا چگونگی احساس ما درباره فعالیتهای تفریحی و هرگونه فعالیت دیگری تأثیر میگذارد. به طور کلی هریک از افراد جامعه، تعداد بسیار زیادی باور، نسبت به نظام اجتماعی خود، آگهیهای تبلیغاتی، شرکت در مناسبت ها و یا مشارکت سیاسی و. . . دارد. با وقوع تغییرات اجتماعی- اقتصادی و فرازو نشیب هایی در فرآیندهای دموگرافیک، همچنین تجربه وقایعی مانند انقلاب اسلامی، جنگ، گسترش ارتباطات و اطلاعات و تغییراتی همچون مدرنیته و جهانی شدن، ساختارهای سنتی جامعه به سرعت دستخوش تغییر شده اند. بدیهی است جامعه ای که در مرحله گذار قرار می گیرد، استعدادو آمادگی بیشتری برای تولید تفاوت های نسلی دارد. پیروزی انقلاب اسلامی و گسترش عمیق استراتژیک نظام جمهوری اسلامی و مخاصمه قدرتهای استکباری و طراحی مدل های مختلف جنگ سخت، نیمه سخت و نرم در جهت تضعیف همبستگی ملی بر حساسیت آن افزوده است. با توجه به این واقعیت ها اتحاد و همبستگی برای ایرانیان، نیازی تاریخی و ضرورت زندگی پرنشاط اجتماعی به شمار می آید. عظمت و شگفتی های فراوان انقلاب باعث شد این پدیده عظیم به عنوان معجزه قرن لقب گیرد. انقلابی که بزرگترین تأثیر را در معادلات جهانی باعث و موجب احیای اسلام، زودودن غبار
خرافات و انحرافات از چهره اسلام ناب گردید و به استقرار حکومت اسلامی انجامید. ملت ایران به برکت انقلاب صاحب دستاوردهای عظیمی شده است و وظیفه انقلابی، اسلامی او ایجاب می کند که این دستاوردها را حفظ نماید. ارزش ها و اصول انقلاب را که نشأت گرفته از اسلام و حاصل و ثمره خون شهدا و فداکاری ملت ایران است چون گوهری گرانب ها باید پاس داشته شود.
چنانچه در دوران هشت ساله دفاع مقدس ملت ایران در حفظ و اعتلای نظام مقدس اسلامی و حراست از مرزهای عزت و شرف این مرز و بوم، همچون نگینی بر تاریک تاریخ حماسه، ایثار و پایداری رزمندگان جهان می درخشد. این دوران آوردگاه دیگری برای حضور همه جانبه و گسترده بخش های مختلف روحانیت از مراجع عظام تقلید تا طلاب عادی در عرصه های جنگ و جهاد و تکمیل کارنامه درخشان مبارزات این نهاد دینی در پویه تاریخ شد. یکی از مهمترین جنبه های ارزشمند تاثیر گذاری نهاد روحانیت در طول تاریخ در جریان هشت سال دفاع مقدس و به منظور تقویت روحیه ایثار و شهادت طلبی رزمندگان است. از یک طرف بسیج نیروهای مردمی و پشتیبانی سرکشی از جبهه ها و از طرف دیگر حضور رزمی و نظامی در خط مقدم جبهه، که همه این تلاش ها به نوبه خود سبب تقویت روحیه شهادت طلبی رزمندگان می شد. (احمدی، 1392: 103)
لذا، فرهنگ شهادت به عنوان مجموعه ای از نگرشها، گرایشات و رفتارهای نهادینه شده، همگن، متوازن و منسجمی که آدمی را به انتخاب ارزش والای شهادت سوق میدهند، برای دستیابی نیازمند رخدادی بزرگ و موفقیت زا برای کسانی است که به تبعیت از آرمان ها و ارزش ها و با تربیت و پرورش یافتگی در فضای ایثار و حماسه، به مرتبه و
جایگاهی می اندیشند که فراز زندگی انسانی و شان و منزلت خلیفه اللهی است. (لشگری، 1394: 34)
همچنین با توجه به اینکه در حال حاضر، در جامعه ایران نسلی که تجربه جنگ و انقلاب را دارد، در کنار نسلی زندگی می کند که این وقایع را تجربه نکرده است و این امر ممکن است در ارزشها، نگرش ها و الگوهای رفتاری و سبک های زندگی نسل جوان با نسل های قدیمی تغییراتی ایجاد کند. همچنین علاوه بر این وقایع، گسترش سطح سوادعمومی به خصوص در زنان و افزایش تحصیلات دانشگاهی، شهرنشینی، گسترش ارتباطات، دسترسی به اطلاعات گسترده از طریق رشد رسانه ها و افزایش مشارکت اقتصادی و اجتماعی زنان از جمله فرآیندهای اساسی تغییرات اجتماعی است که جامعه ایران به خود دیده است. لذا همزمان با شتاب گرفتن روند تحولات اقتصادی و اجتماعی در کشور، الگوی نگرش و سبک زندگی این نسل نیز به تدریج تغییر کرد.
با تغییر نسل ها و تغییر بافت اجتماعی از حالت سنتی به حالت مدرن یا شبه مدرن، همچنین در اثر تحولات ناشی از جهانی شدن، تغییرات گوناگونی را می توان در ماهیت افراد و هویت آنها در اجتماع شاهد بود. که این امر ناشی از آثار و عوارض تمدن جدید صنعتی، آسیبزایی شهرنشینی، زوال همبستگیهای اجتماعی و افزایش انگیزههای فردطلبانه و غیراجتماعی و در مجموع هویت زادیی اجتماعی بوده است. به عبارت دیگر، جامعه مدرن، نوع نگرش و سبک زندگی افراد را که تشکیل دهنده هویت فردی و اجتماعی افراد هستند، تغییر میدهد. به طور کلی در چنین فضای اجتماعی، علاوه بر سبک های متفاوت زندگی که توسط افراد انتخاب می شود. منابع هویتی و هویت گزینی افراد نیز دچار تغییر می شود. اهمیت این امر زمانی مشخص میشود که بدانیم بدون سبک زندگی و هویت اجتماعی، یعنی بدون چارچوبهای مشخصی که شباهتها و
تفاوتها را آشکار می سازد، افراد یک جامعه امکان برقراری ارتباطی معنادار و پایدار میان خود را نخواهند داشت. (خواجه نوری و همکاران، 1393: 70)
بدین ترتیب برای تقویت فرهنگ ایثار و شهادت باید ابتدا به شناسایی فرصت هایی اقدام نمود که می توانند در جهت گسترش این فرهنگ یاری رسان باشد. همچنین شناخت آسیب ها و چالش های موجود در این زمینه نیز می تواند به رفع آنها کمک نماید. لذا، پژوهش حاضر به دنبال شناخت بررسی موانع و راه کارهای تقویت باورهای دینی نسل سوم و چهارم انقلاب اسلامی در راستای فرهنگ ایثار و شهادت بوده و سوال این است که چه عواملی منجر به تقویت باورهای دینی نسل سوم و چهارم انقلاب اسلامی در راستای فرهنگ ایثار و شهادت شده و چه موانعی در این مسیر وجود دارد؟
متن ترویج فرهنگ شهادت
فرهنگ الگوی اندیشیدن و عمل کردن است و همه اعتقادات، باورها، ارزش ها، آرمان ها، هنرها، فنون و آداب جامعه را در بر می گیرد و در رفتار و عملکرد هر فرد یا گروهی دیده می شود و آنان را از دیگر افراد متمایز می سازد. مهمترین عنصر هر سازمانی، انسان هایی هستند که در درون سازمان دارای مجموعه ای از اعتقادات، باورها، ارزشها و الگوی رفتارند که به هدایت کارها و نظارت بر جامعه می پردازند که این مجموعه، فرهنگ اجتماعی را شکل می دهد. (سلطانی، 1390: 100)
لذا، فرهنگ ایثار و شهادت، به عنوان مجموعه ای از افکار، اعتقادات، باورها، ارزشها، پسندها، علائق، دلبستگی ها، روابط، عرف و عاداتی که در جریان انقلاب و با توجه به پیشینه دینی ملت بارور شد و در دوران دفاع مقدس متجلی گردید و در عرصه های گوناگون بازسازی و سازندگی خود را نشان داده و می دهد. (لشگری، 1394: 7)
این فرهنگ باعث شکل گیری و رشد روحیه شجاعت، مبارزه و جهاد در راه خدای متعال و نهایتا به کشته شدن افراد در راه ایمان و عقیده شان منجر می شود. محور اصلی این فرهنگ نیز همان شهید و انگیزه های متقن و مقدسی است که او را به سمت شهادت طلبی سوق می دهد. (لشگری، 1394: 33)
این فرهنگ دارای شاخصه هایی می باشد که هریک به تنهایی مجموعه ای از ویژگی های مفید برای هر جامعه اسلامی می باشد. این شاخص ها عبارتند از:
روحیه ظلم ستیزی و دشمن شناسی
شجاعت و حریت
روحیه پیروز مندی و امید به آینده
سخت کوشی و انجام وظیفه
ایثار و فداکاری
وحدت و همبستگی(لشگری، 1394: 213)
ایثار و ازخودگذشتگی، با ترک منافع شخصی و عمل به سود منافع جمعی، آثاری در اجتماع برجا می گذارند که از مظاهر و پیامدهای سرمایه اجتماعی محسوب می شوند و با ایجاد هویت ملی و احساس تعلق، ترجیح منافع دیگران بر خود حتی با بذل جان، همگرایی بیشتر افراد و پایبندی به اصول اساسی، ایجاد شبکه ای از اعتماد در سطوح مختلف روابط اجتماعی و ایجاد همبستگی و پیوند بیشتر افراد، موجب تقویت سرمایه اجتماعی می شود. دین با الزام به توجه به دیگران و ازخودگذشتگی، شبکه اجتماعی مورد نظر سرمایه اجتماعی را به وجود می آورد و با این ایدئولوژی و با تفکر عمل به سود دیگری، موجبات آن را فراهم می کند. از این رو، در جوامع مذهبی، زمینۀ رشد سرمایه اجتماعی بیشتر فراهم است. (کاظمی و همکاران، 1395: 146)
تقویت احساس خودباوری مذهبی و ملی
اعتقادات دینی، ملی و فرهنگی ما توجه خاصی به خلاقیت، ابتکار و حفظ و نگهداری میراث و آثار فرهنگی و دفاع مقدس دارد. ارزش های دفاع مقدس بخشی از ارزش های اجتماعی در جاماسلامی، محسوب می شوند ک در مقحع زمانی خاصی به عنوان ارزش مطرح شده و حال با گذشت زمان، اهمیت اشاعه آنها مسئله ای اجتماعی است، و به ارزش ها، فرهنگ و اصالت های بر گرفته از ایثار و شهادت در جام باید توجه بیشتری شود. (فیض و همکاران، 1395: 112) انتقال این ارزش ها به نسل های آینده منجر به فراگیری زندگی در شرایط سخت توسط آنها، مبارزه با محدودیت ها و استفاده بهینه از امکانات و منابع محدود شده و در نهایت موجب بالارفتن حس خودباوری مذهبی و ملی در آنها شده وراهکارهای خلاقانه برای رفع موانع پیش رو را در آنها تقویت می نماید.
در همین راستا، خاطرات جنگ بخش مهمی از خود انگاره ی هر ملت را تشکیل می دهد. حافظه، عنصر پیچیده ای است که کارکرد آن ایجاد پیوند بین گذشته، حال و آینده است، این حافظه، در زمان حال به ما امنیت، اقتدار، مشروعیت و هویت می بخشد. حافظه هم در سطح فردی عمل می کند و هم در سطح گروهی و جمعی؛ به همین جهت، مفهومی وجود دارد به نام حافظ جمعی یک بنای یادبود و یا یک مراسم گرامیداشت می تواند شکل دهنده یو دی حافظه ی جمعی باشد. امروزه در جامعه ما این خاکسپاری شهدای گمنام در دانشگاه ها در واقع شکل دهنده ی حافظه ی جمعی می باشد. حافظه ای که یاد آور خاطرات ایثار گری ها و رشادت های آنهاست. (ابراهیم قادی، 1392: 115)
برگزاری همایش ها و سمینارهایی با موضوعیت فرهنگ ایثار و شهادت
ترویج به طور کلی به دو صورت مستقیم و غیر مستقیم، و یا به شکل رودررو و غیر حضوری، انجام می پذیرد. ترویج
حضوری همچون سخنرانی ها، برگزاری همایش ها، فراهمایی ها، کنگره ها و روضه خوانی ها، ترویجی هستند که مروج و مخاطب با هم مواجه می شوند و پیام و مفهوم ارائه شده بی واسطه به سمع و نظر مخاطب می رسد و بازخورد و بازتاب این پیام قابل مشاهده است. اما در ترویج غیر حضوری مروج، پیام و مفهوم خود را در قالب رسانه ای به سمع و نظر مخاطب می رساند، مانند کتاب، نمایشنامه، فیلم، رادیو، تلویزیون و روزنامه. در اینگونه ترویج پیام که به شکل غیر مستقیم به مخاطب انتقال می یابد، امکان اینکه بازتاب همزمان نظرات و احساسات مخاطبان و مروجین را نیز به همراه داشته باشد، ندارد. (احمدیان و مسعودی، 1394: 177)
چنانچه تجربه سفر راهیان نور از طریق انتقال ارزش های جنگ به نسل جدید، موجب شکل گیری یا بازتولید حافظه فردی و جمعی مثبت از جنگ در جامه می گردد. (رزاقی و همکاران، 1393: 32)
برگزاری گفتمان های دینی(ایدئولوژی مشروعیت بخش) با موضوع روحیه ایثارگری در بسیج دانشجویی
بهترین روش تبلیغی که در دنیا پذیرفته شده تبلیغ چهره به چهره و حقیقی است. سبکتبلیغی که از دیرباز وجود داشته، تبلیغ از طریق برگزاری گفتمان های دینی با محوریت ایدئولوژی مشروعیت بخش است. که موضوعیت آن را روحیه ایثارگری در بسیج دانشجویی تشکیل می دهد.
از آنجا که ترویج فرهنگ ایثار و شهادت بدون ایدئولوژی مشروعیت بخش، غیر ممکن است. و نقش ایدئولوژیها در اشاعه آن آنگاه که سخن از نهادینه سازی این فرهنگ می شود بیشتر آشکار می گردد. ایدئولوژی توجیه گر ایثار و شهادت در جامعه ما توجهی به امور دنیوی ندارد و در مقابل زهد اخروی را جایگزین آن ساخته است. مطابق باایدئولوژی
اسلامی اوج تجلی رفتار ایثارگرانه جایی است که انسان از عزیزترین کالای خود که جان اوست درگذرد. در ایدئولوژی اسلامی این متعالی ترین مرتبت ایثارگری درسلسله مراتب ایثاراست. (ابراهیمی قادی، 1392: 32)
برپایی همایش هایی به منظور شناساندن دشمنان داخلی و خارجی و تقویت روحیه مقاومت
برپایی همایش های با موضوع جنگ می تواند چندجنبه داشته باشد. از یک سو سیاهی و پلیدی جنگ افروزان را نشان دهد؛ در موردجنگ 8 ساله ایران و عراق، از یک طرف می تواند جنایت های رژیم بعثی صدام حسین را بهمخاطبان و نسل های بعدی معرفی نماید و از طرف دیگر یادآور رشادت های رزمندگان در جبهه ها و مقاومت اسرا در اردوگاه های جنگی عراق و ازخودگذشتگی های مردم ایران زمین برای دفاع از کشورشان باشد. این همایش ها، فرصت تجربه آموزشی، عاطفی و احساسی را با دست می دهد، بدین شکل که پیام های های مهمی را در خصوص رویدادهای گذشته منتقل می کند. همچنین نقش بالقوه عاطفی و درمانی دارد. چنین جاذبه هایی احساسات منفی نظیر ترس، بیزاری، ناراحتی، افسردگی، همدلی، ترحم، کین و انتقام جویی را بر می انگیزانند. (فیض و همکاران، 1395: 113)
لذا، معرفی کارکردهای فرهنگ ایثار وشهادت به نسل امروز اهمیت و ارزش این فرهنگ را تبیین می کند و بیانگر لزوم حفظ و گسترش آن در تمام زمان ها خواهد بود. فدا کردن جان برای حفظ ارزش ها، عزت بخشیدن به افراد جامعه، همبستگی اجتماعی، ایجاد روحیه ظلم ستیزی و عدالت طلبی در جامعه، حفظ استقلال تمامیت ارضی کشور در مقابل بیگانگان، ایجاد شور و نشاط و تحرک در بین افراد جامعه همگی از کارکردهای فرهنگ ایثار و شهادت درجامعه می باشد که طی برنامه های متفاوت باید برای افراد جامعه تبیین
گردد. همچنین، باید شاخص-های ایثارگری که مهمترین آن خدامحوری، رشادت، اطاعت از ولایت، عزت نفس ظلم ستیزی است با توجه به گزاره های دینی و ادبیات موجود در زمینه ایثارگری معرفی و ترویج گردد تا محرک های برجسته غیرخودی و نامأنوس با فرهنگ ایثارگری مثل جنگطلبی یا تهور و بی باکی غیردینی وجاه طلبی جایگزین محرک اصلی نگردد و این فرهنگ حفظ شود. (بهمنی، 1389: 60)
ساخت نمادها و گلزارها (دفن شهدای گمنام)
حفظ میراث و ارزش های جنگ و یادآوری ایثار و فداکاری رزمندگان در دوران پس از جنگ، امری ضروری و رایج در جهان است و ساختفضاهایی با یاد و نام شهدا در ارتباط با جنگ ها در شهر سابقه ای طولانی مدت دارد. در بسیاری از موارد یادبودهایی برای برخی شهدای مطرح در محل دفنشان صرفا در حد تمایز با سایسر مزارها در گلزار شهدا به صورت بسیار ابتدایی ساخته شده است. (خونساری و همکاران، 1398: 48) لذا، یکی از موثرترین روش های آشناسازی نسل های آینده با دستاوردهای جنگ، ایجاد و توسعه فضاهایی مثل نمادها و گلزارها و نمایش آثار فرهنگی- هنری جنگ برای نسلهای آینده میباشد. (فیض و همکاران، 1395: 110) در همین راستا، یادبودهایی مثل یادبود «شهید چمران» در دهلاویه ایجاد شده که محل دفن شهید نبوده و در ضمن نسبت به مزارهای قبل هم طراحی قویتری دارد. در چند دهه اخیر ساخت فضاهای یادمانی جنگ، از محدوده گلزارهای شهدا خارج شده و به سمت ایجاد مزار و یادبودی برای شهدای گمنام سوق پیدا کرده است. این پدیده در نقاط مختلف کشور با کارکردهای متفاوت از جمله در دانشگاه، کوه، میدانهای شهری و پارک ها دیده می شود که کمی برنامهریزی شده تر ولی همچنان ساده و کمکار در حال شکلگیری هستند. جنگ ایران و عراق طولانیترین جنگ بعد از جنگ جهانی است که

فایل : 37 صفحه

فرمت : Word