خرید و دانلود نسخه کامل مقاله کامل شیوع، دلایل مصرف و منابع کسب اطلاعات در مورد مکملهای غذایی – ورزشی در ورزشکاران رشتههای مختلف شهر تبریز ( 1389)
قیمت اصلی 302,400 تومان بود.226,800 تومانقیمت فعلی 226,800 تومان است.
تعداد فروش: 51
شیوع، دلایل مصرف و منابع کسب اطلاعات در مورد مکملهای غذایی – ورزشی درورزشکاران رشتههای مختلف شهر تبریز ( 1389)
چکیده
این پژوهش با هدف تعیین شیوع مصرف مکملهای غذایی و دیگر عوامل مؤثر بر مصرف مکملها در ورزشکاران شهر تبریز انجام گرفت.به این منظور، 150 ورزشکار رشتههای مختلف ورزشی در پژوهش حاضر شدند. پرسشنامهای با 17 سؤال برای بررسی رشته و سابقه ورزشی، دلایل مصرف و منبع اطلاعات و مراکز تهیه مکملها بهکار برده شد.در زمان اجرای پژوهش 45 درصد ورزشکاران حداقل یک مکمل مصرف میکردند و 21 درصد آنان سابقه مصرف مکملهای غذایی را داشتند. رایجترین مکملهای مصرفی، کراتین، مکملهای پروتئینی و مولتی ویتامین بود. تأمین نیازهای تغذیهای اصلیترین دلیل مصرف مکمل ذکر شد. مصرف مکمل در رشتههای مختلف ورزشی بهطور معناداری متفاوت بود. 34 درصد آزمودنیها، مربیان را بهترین منبع کسب اطلاعات در مورد مکملها دانستهاند. اغلب این ورزشکاران داروخانه را مرکز تهیه مکملهای مورد نیاز خویش عنوان کردند.
یافتههای این پژوهش با نتایج دیگر پژوهشها همسوست و بیانگر شیوع زیاد مصرف مکملهای غذایی در ورزشکاران است.
واژههای کلیدی : مکمل غذایی، اطلاعات تغذیهای، مربی، ورزشکار.
مقدمه
از زمانیکه بشر به فعالیتهای ورزشی پرداخت، تغذیه بهعنوان یک عامل مهم و ضروری در عملکرد ورزشکاران مطرح
بوده است (7). امروزه تغذیه جایگاه خاصی در برنامه تمرینات روزانه ورزشکاران دارد (6). با گسترش و افزایش دانستههای ما در مورد سوختوساز بدن و فیزیولوژی ورزش، مشخص شد که تغذیه و مواد مغذی تأثیر و نقش مثبتی در عملکرد عضلات دارند و بهتدریج دانستههای ما در مورد نقشهای انحصاری برخی مواد مغذی در فعالیتهای ورزشی، موجب گسترش روزافزون محصولات و فراوردههایی به نام مکملها شد (7).
امروزه ورزشکاران برای کسب موفقیتهای ورزشی راهکارهای متعددی را بهکار میگیرند که از آن جمله به استفاده از فراوردههای دارویی یا تغذیهای که بهصورت مکمل عرضه میشوند، میتوان اشاره کرد. ورزشکاران دلایل متعددی را برای مصرف این محصولات ذکر میکنند که برخی از آنها عبارتند از: افزایش عملکرد و توان ورزشی، تسریع در بازتوانی و کاهش آسیب های عضلانی (12).
ورزشکاران از ترکیبات مختلف و گوناگونی با هدف بهرهگیری از تأثیرات کارافزاییآنها استفاده میکنند.
باوجود دانستههای اندک ما در مورد آثار مفید مکملها در ورزشکاران، بررسیها بیانگر آن است که تنها در ایالات متحده در سال 1998 فروش این محصولات به 9/13 میلیارد دلار رسید. بررسیها دلالت بر رشد 300 درصدی این صنعت در سال 2005 دارند (8).
مکمل غذایی واژهای است که محصولاتی متنوع از ویتامینها، مواد معدنی، ترکیبات گیاهی و بسیاری از ترکیبات کارافزا را دربرمیگیرد (9). در یک دستهبندی میتوان مکملهای
تغذیهایرا به سه زیر گروه تقسیم کرد:1. مکملهای رژیمی؛2. مکمل های کارافزا؛3. غذاهای ورزشی (13).
امروزه ورزشکاران مصرف مکملها را بهعنوان بخشی از برنامه تمرینی و رقابتی خود در نظر دارند (7).
بررسیهای انجام گرفته مصرف مکملهای غذایی را در بین گروههای مختلف ورزشی از 40 تا 100 درصد گزارش کردهاند (13)، البته برخی بررسیها نشان میدهد که حدود 85 درصد ورزشکاران حرفهای مکملهای غذایی مصرف میکنند (5). این در حالی است که بررسیها نشان میدهد که در اغلب موارد این ترکیبات بدون داشتن آگاهی و درک صحیح از مزایا و مضرات آن مصرف میشود و در بسیاری از موارد با هیچ فرد متخصصی در این عرصه مشورتی درباره انتخاب، نحوه مصرف یا عوارض آنها صورت نمیگیرد (5).
طی سالیان اخیر بررسی مزایا و تأثیرات مصرف مکملهای تغذیهای در کانون توجه قرار گرفته و شیوع مصرف این فراوردهها از اقبال کمتری برخوردار بوده است (9). از طرف دیگر، با توجه به سختگیریهای آژانس بینالمللی ضد دوپینگ در مورد مصرف مواد و ترکیبات ممنوعه، توجه محققان و ورزشکاران به مکملهای غذایی و ترکیبات گیاهی جلب شده است تا شاید به کمک آنها بتوانند عملکرد ورزشکاران را بهبود بخشند و در رقابتهای ورزشی نتیجه بهتری کسب کنند (9).
اسکافیلد در سال 2006 در تحقیق روی 139 ورزشکار جوان دبیرستانی در ایالت Nebraska آمریکا که از رشتههای مختلف ورزشی انتخاب شده بودند، به کمک پرسشنامهای 16 سؤالی، وضعیت مصرف مکملهای غذایی ورزشی را در این گروه ارزیابی کرد. نتایج گواه آن بود که 22 درصد افراد مصرف مکمل را در زمان مطالعه گزارش کردند. بیشتر مصرفکنندگان مکملها آقایان بودند. 38 درصد ورزشکاران مربیانشان را مهمترین منبع تأمین اطلاعات مورد نیاز در مورد مکملها اعلام کردند (11).
براساس یک بررسی در سال 2008 بر روی ورزشکاران میانسال انگلیسی، 62 درصد افراد مصرفکننده مکمل بودند (10). در بررسی روی ورزشکاران جوان انگلیسی مشخص شد 48 درصد افراد، مصرفکننده مکمل میباشند (9). در مطالعهای توسط Tian در سال 2009 بر روی ورزشکاران دانشجوی کشور سنگاپور، 8/76 درصد افراد مصرف مکمل را گزارش کرده و مهمترین منبع کسب اطلاعات در آنها رسانهها، اینترنت، مربیان و دوستان ورزشکار عنوان شده بود (13).
در سالیان اخیر بررسیهای متعددی در مورد مصرف مکملها در ورزشکاران به ثبت رسیده است، اما اغلب این بررسیها مربوط به کشورهای غربی بوده و مطالعات در کشورهای آسیایی بهتازگی گزارش شدهاند (13).
در سال 2010 نتایج تحقیقی در ایران روی 207 ورزشکار دانشجو در دو رشته ورزشی بسکتبال و فوتبال که به کمک
پرسشنامه صورت گرفت، نشان داد که مربیان بهعنوان اصلیترین منبع تأمین اطلاعات تغذیهای توسط 84 درصد ورزشکاران مورد آزمون معرفی شدند. بررسی نتایج این پژوهش، بیانگر ناکافی بودن اطلاعات تغذیهای ورزشکاران است و بهنظر میرسد با اجرای برنامههای آموزشی، این افراد رفتارهای تغذیهای بهتری خواهند داشت. شایان توجه آنکه در بین سؤالات آگاهی تغذیهای، کمترین امتیاز در حوزه سؤالات مربوط به مکملها مشاهده شد (2).
با توجه به شیوع مصرف مکملها در بین ورزشکاران و روند رو به رشد آن (9)، تعیین عوامل مؤثر بر انتخاب مکملها در ورزشکاران، منبع تهیه مکملهای مورد نیاز، منبع اطلاعاتی در مورد مکملها و دیگر عوامل مؤثر بر مصرف این فراوردهها را میتوان از اولویتهای بهداشتی در عرصه تغذیه ورزشی برشمرد.
مطالعات قبلی در این زمینه محدودیتهایی دارند که به ارزیابی مصرف مکمل در یک یا تعداد محدودی رشته ورزشی (2) یا بررسی در گروه سنی خاص (9، 13) میتوان اشاره داشت. علاوهبر این بهنظر میرسد با توجه به تأثیر چشمگیر عوامل فرهنگی و اجتماعی در رویکرد ورزشکاران به مصرف مکمل، انجام این بررسی در بین جوامع مختلف لازم و ضروری باشد. بدیهی است با ارزیابی دلایل مصرف، تعیین منابع کسب اطلاعات در مورد مکملها و نوع مراکز مورد نظر تهیه این فراوردهها، میتوان الگویی برنامهریزیشده برای آموزش و نحوه دسترسی ورزشکاران به این فراوردهها تعیین کرد.
از دیگر محدودیتهای برخی تحقیقات قبلی، استفاده از پرسشهای بسته برای تعیین نوع مکملهای مصرفشده توسط ورزشکاران است. در واقع آزمودنیها میبایست مکمل مصرفی
خود را از بین تعدادی ازگزینههای ذکرشده در پرسشنامه انتخاب میکردند.
بر این اساس، تحقیق حاضر با هدف بررسی شیوع مصرف و عوامل مؤثر در انتخاب و مصرف مکملهای غذایی- ورزشی در ورزشکاران مرد شهر تبریز با استفاده از پرسشنامهای که ذکر نام در آن اختیاری بود و برای کسب اطلاعات جانبی از سؤالات باز بیشتری استفاده شده بود، طراحی و اجرا شد.
روش تحقیق
این پژوهش از نوع مطالعات توصیفی است که با هدف تعیین وضعیت مصرف مکملهای تغذیهای و برخی عوامل مؤثر بر آن در شهر تبریز و در بهار 1389 انجام گرفت. به این منظور پرسشنامهای با 17 سؤال طراحی شد که علاوهبر اطلاعات فردی، شامل سؤالاتی پیرامون سابقه ورزشی، تعداد ساعات تمرین، سابقه حضور در رقابتهای ورزشی، سابقه مصرف مکمل، دلایل مصرف مکملها، منبع تهیه این فراوردهها و منابع تأمین اطلاعات مورد نیاز توسط فرد بود. سؤالات شامل مجموعهای از سؤالات بسته، بلی- خیر و سؤالات باز بود. ذکر نام برای پاسخدهندگان اختیاری بود و با استفاده از یک رضایتنامه، تمایل آنها برای حضور در تحقیق پرسش شده و به شرکتکنندگان در تحقیق اطمینان داده شد که اطلاعات هر یک از آنها بهطور محرمانه بررسی خواهد شد.
جامعه مورد بررسی
در بین باشگاههای ورزشی استان، باشگاه ورزشی تختی بهعنوان باشگاه ورزشی زیر نظر فدراسیون که محل تمرین ورزشکاران نخبه استانی است و دورههای آموزشی، تمرینی و فضای ورزشی مورد نیاز برای تمرینات اغلب رشتههای ورزشی مطرح استان را دارد، بهعنوان محل انجام بررسی انتخاب
شد. برای اجرای این تحقیق، پس از جلب همکاری مسؤلان باشگاه و مربیان تیمهای ورزشی، پرسشنامهها برای تکمیل به ورزشکاران ارایه شد. از 180 پرسشنامه توزیعشده، 150 پرسشنامه تکمیل (نسبت پاسخگویی 84 درصد) و در آنالیز آماری استفاده شد.
شکل 1 تعداد شرکتکنندگان در تحقیق را به تفکیک رشته ورزشی را نشان میدهد.
/
شکل 1 – تعداد ورزشکاران رشتههای مختلف ورزشی شرکتکننده در تحقیق
نتایج و یافته های تحقیق
دادههای مربوط به متغیرهای مستقل و خصوصیات فردی ورزشکاران در جدول 1 ذکر شده است. 62 درصد ورزشکاران حاضر در تحقیق دارای تحصیلات دیپلم یا کمتر و 38 درصد آنها شاغل بودند.
جدول 1 – مشخصات فردی و متغیرهای مستقل مطالعه
از ورزشکاران حاضر در تحقیق در زمان اجرای بررسی، 45 درصد افراد حداقل یک مکمل غذایی مصرف میکردند (شکل 2). زمانیکه از سابقه مصرف مکمل توسط این افراد پرسش شد، 21 درصد آنان مصرف مکمل را در گذشته گزارش کردند (شکل 3).
/
شکل2 – مصرف مکمل در ورزشکاران تحت آزمون در زمان تحقیق
/
شکل 3 – سابقه مصرف مکمل در ورزشکاران تحت آزمون
جداول 3 و 4 بیانگر شیوع مصرف مکملها در ورزشکاران رشتههای مختلف ورزشی در زمان تحقیق و یا قبل از آن، است. در جدول 4، مکملهای مورد مصرف آزمودنیها بهصورت تعداد و درصد ارائه شده است.
جدول 2 – شیوع مصرف مکملهای غذایی در ورزشکاران به تفکیک رشتههای مختلف ورزشی
جدول 3 – سابقه مصرف مکملهای غذایی در ورزشکاران به تفکیک رشتههای مختلف ورزشی
جدول 4 – مکملهایی که مصرف آنها توسط ورزشکاران گزارش شده است
از ورزشکاران مورد آزمون، 121 نفر (81 درصد) در رقابتهای ورزشی در سطوح باشگاهی، استانی یا ملی، شرکت کرده بودند که در این بین حضور در رقابتهای باشگاهی 24 درصد، رقابتهای استانی، 48 درصد و شرکت در رقابتهای ملی، 28 درصد گزارش شد. البته هیچ ارتباطی بین شرکت در رقابتهای ورزشی و مصرف مکملهای غذایی مشاهده نشد. دلایل این ورزشکاران برای مصرف مکملها در جدول 5 ذکر شده است.
جدول5 – دلایل مصرف مکملها توسط ورزشکاران
بهترین منابع تأمین اطلاعات مورد نیاز در مورد مکملها که توسط ورزشکاران گزارش شده، در جدول 6 آمده است.
جدول 6- بهترین منابع تأمین اطلاعات مورد نیاز در مورد مکملها
در یکی از سؤالات این تحقیق، در مورد محل یا مرکزی که ورزشکاران فراوردههای مورد نیاز خویش را تهیهمیکنند، پرسش شده بود. نتایج این پرسش در جدول 7 ذکر شده است.
جدول7 – مرکز یا منبع خرید و تهیه مکملها
بحث و نتیجهگیری
نتایج این تحقیق با نتایجتحقیقاتمشابهانجامگرفتهدردیگرکشورها و نیز دیگر نقاط کشور،مشابه بوده و بیانگر شیوع زیاد مصرف مکملهای غذایی – ورزشی در بین رشتههای مختلف ورزشی است. البته در مقایسه با تحقیقات دیگر کشورها، تفاوتهایی در الگوی مکملهای مصرفی ورزشکاران مشاهده میشود.
در مقایسه با نتایج پژوهش دکتر کارگر فرد در سال 1387 در استان لرستان که بیانگر شیوع مصرف مکملهای غذایی در بین 32 درصد از ورزشکاران است، شیوع مصرف در ورزشکاران این تحقیق است (3). دلیل این مسئله را میتوان به توزیع رشتههای مختلف ورزشی در دو تحقیق مربوط دانست، زیرا براساس یافتههای این پژوهش (جداول 2 و 3) و بسیاری از تحقیقات قبلی، بین رشتههای مختلف ورزشی و مصرف مکملهای غذایی ارتباط معناداری وجود دارد و در برخی رشتههای ورزشی تمایل بیشتری برای مصرف مکملها مشاهده میشود. علاوهبر این، براساس پژوهش مذکور (3)، بین درآمد خانوار و مقدار مصرف مکملها در بین ورزشکاران ارتباط معناداری وجود دارد. بر این اساس ممکن است تفاوت مشاهدهشده در مصرف مکملهای غذایی در این تحقیق، بهدلیل تفاوتهای درآمدی خانوارها در شهرستان تبریز با شهرستان لرستان باشد. البته نباید از نظر دور
داشت که عدم گزارش مصرف این فراوردهها بهدلیل برخی نگرشهای منفی نسبت به مصرف این فراوردهها درکشور موضوع تازهای نیست.
یافتههای این پژوهش در جدول 4 بیانگر مکملهای غذایی مورد استفاده ورزشکاران است. براساس این یافتهها، کراتین با 43 درصد و مکملهای پروتئینی با 17 درصد، اصلیترین مکملهای مصرفشده توسط این ورزشکاران هستند. این یافتهها با یافتههای تحقیق Petroczi مشابه است. البته در این بین نگرانی مربوط به کمبود آگاهیهای لازم در مورد نحوه و مقدار مصرف مکملها به قوت خویش باقی است (9). باید توجه داشت که اگرچه آثار مفید مصرف برخی ترکیبات مانند
مقاله کامل شیوع، دلایل مصرف و منابع کسب اطلاعات در مورد مکملهای غذایی – ورزشی در ورزشکاران رشتههای مختلف شهر تبریز ( 1389)
شیوع، دلایل مصرف و منابع کسب اطلاعات در مورد مکملهای غذایی – ورزشی درورزشکاران رشتههای مختلف شهر تبریز ( 1389)
چکیده
این پژوهش با هدف تعیین شیوع مصرف مکملهای غذایی و دیگر عوامل مؤثر بر مصرف مکملها در ورزشکاران شهر تبریز انجام گرفت.به این منظور، 150 ورزشکار رشتههای مختلف ورزشی در پژوهش حاضر شدند. پرسشنامهای با 17 سؤال برای بررسی رشته و سابقه ورزشی، دلایل مصرف و منبع اطلاعات و مراکز تهیه مکملها بهکار برده شد.در زمان اجرای پژوهش 45 درصد ورزشکاران حداقل یک مکمل مصرف میکردند و 21 درصد آنان سابقه مصرف مکملهای غذایی را داشتند. رایجترین مکملهای مصرفی، کراتین، مکملهای پروتئینی و مولتی ویتامین بود. تأمین نیازهای تغذیهای اصلیترین دلیل مصرف مکمل ذکر شد. مصرف مکمل در رشتههای مختلف ورزشی بهطور معناداری متفاوت بود. 34 درصد آزمودنیها، مربیان را بهترین منبع کسب اطلاعات در مورد مکملها دانستهاند. اغلب این ورزشکاران داروخانه را مرکز تهیه مکملهای مورد نیاز خویش عنوان کردند.
یافتههای این پژوهش با نتایج دیگر پژوهشها همسوست و بیانگر شیوع زیاد مصرف مکملهای غذایی در ورزشکاران است.
واژههای کلیدی : مکمل غذایی، اطلاعات تغذیهای، مربی، ورزشکار.
مقدمه
از زمانیکه بشر به فعالیتهای ورزشی پرداخت، تغذیه بهعنوان یک عامل مهم و ضروری در عملکرد ورزشکاران مطرح
بوده است (7). امروزه تغذیه جایگاه خاصی در برنامه تمرینات روزانه ورزشکاران دارد (6). با گسترش و افزایش دانستههای ما در مورد سوختوساز بدن و فیزیولوژی ورزش، مشخص شد که تغذیه و مواد مغذی تأثیر و نقش مثبتی در عملکرد عضلات دارند و بهتدریج دانستههای ما در مورد نقشهای انحصاری برخی مواد مغذی در فعالیتهای ورزشی، موجب گسترش روزافزون محصولات و فراوردههایی به نام مکملها شد (7).
امروزه ورزشکاران برای کسب موفقیتهای ورزشی راهکارهای متعددی را بهکار میگیرند که از آن جمله به استفاده از فراوردههای دارویی یا تغذیهای که بهصورت مکمل عرضه میشوند، میتوان اشاره کرد. ورزشکاران دلایل متعددی را برای مصرف این محصولات ذکر میکنند که برخی از آنها عبارتند از: افزایش عملکرد و توان ورزشی، تسریع در بازتوانی و کاهش آسیب های عضلانی (12).
ورزشکاران از ترکیبات مختلف و گوناگونی با هدف بهرهگیری از تأثیرات کارافزاییآنها استفاده میکنند.
باوجود دانستههای اندک ما در مورد آثار مفید مکملها در ورزشکاران، بررسیها بیانگر آن است که تنها در ایالات متحده در سال 1998 فروش این محصولات به 9/13 میلیارد دلار رسید. بررسیها دلالت بر رشد 300 درصدی این صنعت در سال 2005 دارند (8).
مکمل غذایی واژهای است که محصولاتی متنوع از ویتامینها، مواد معدنی، ترکیبات گیاهی و بسیاری از ترکیبات کارافزا را دربرمیگیرد (9). در یک دستهبندی میتوان مکملهای
تغذیهایرا به سه زیر گروه تقسیم کرد:1. مکملهای رژیمی؛2. مکمل های کارافزا؛3. غذاهای ورزشی (13).
امروزه ورزشکاران مصرف مکملها را بهعنوان بخشی از برنامه تمرینی و رقابتی خود در نظر دارند (7).
بررسیهای انجام گرفته مصرف مکملهای غذایی را در بین گروههای مختلف ورزشی از 40 تا 100 درصد گزارش کردهاند (13)، البته برخی بررسیها نشان میدهد که حدود 85 درصد ورزشکاران حرفهای مکملهای غذایی مصرف میکنند (5). این در حالی است که بررسیها نشان میدهد که در اغلب موارد این ترکیبات بدون داشتن آگاهی و درک صحیح از مزایا و مضرات آن مصرف میشود و در بسیاری از موارد با هیچ فرد متخصصی در این عرصه مشورتی درباره انتخاب، نحوه مصرف یا عوارض آنها صورت نمیگیرد (5).
طی سالیان اخیر بررسی مزایا و تأثیرات مصرف مکملهای تغذیهای در کانون توجه قرار گرفته و شیوع مصرف این فراوردهها از اقبال کمتری برخوردار بوده است (9). از طرف دیگر، با توجه به سختگیریهای آژانس بینالمللی ضد دوپینگ در مورد مصرف مواد و ترکیبات ممنوعه، توجه محققان و ورزشکاران به مکملهای غذایی و ترکیبات گیاهی جلب شده است تا شاید به کمک آنها بتوانند عملکرد ورزشکاران را بهبود بخشند و در رقابتهای ورزشی نتیجه بهتری کسب کنند (9).
اسکافیلد در سال 2006 در تحقیق روی 139 ورزشکار جوان دبیرستانی در ایالت Nebraska آمریکا که از رشتههای مختلف ورزشی انتخاب شده بودند، به کمک پرسشنامهای 16 سؤالی، وضعیت مصرف مکملهای غذایی ورزشی را در این گروه ارزیابی کرد. نتایج گواه آن بود که 22 درصد افراد مصرف مکمل را در زمان مطالعه گزارش کردند. بیشتر مصرفکنندگان مکملها آقایان بودند. 38 درصد ورزشکاران مربیانشان را مهمترین منبع تأمین اطلاعات مورد نیاز در مورد مکملها اعلام کردند (11).
براساس یک بررسی در سال 2008 بر روی ورزشکاران میانسال انگلیسی، 62 درصد افراد مصرفکننده مکمل بودند (10). در بررسی روی ورزشکاران جوان انگلیسی مشخص شد 48 درصد افراد، مصرفکننده مکمل میباشند (9). در مطالعهای توسط Tian در سال 2009 بر روی ورزشکاران دانشجوی کشور سنگاپور، 8/76 درصد افراد مصرف مکمل را گزارش کرده و مهمترین منبع کسب اطلاعات در آنها رسانهها، اینترنت، مربیان و دوستان ورزشکار عنوان شده بود (13).
در سالیان اخیر بررسیهای متعددی در مورد مصرف مکملها در ورزشکاران به ثبت رسیده است، اما اغلب این بررسیها مربوط به کشورهای غربی بوده و مطالعات در کشورهای آسیایی بهتازگی گزارش شدهاند (13).
در سال 2010 نتایج تحقیقی در ایران روی 207 ورزشکار دانشجو در دو رشته ورزشی بسکتبال و فوتبال که به کمک
پرسشنامه صورت گرفت، نشان داد که مربیان بهعنوان اصلیترین منبع تأمین اطلاعات تغذیهای توسط 84 درصد ورزشکاران مورد آزمون معرفی شدند. بررسی نتایج این پژوهش، بیانگر ناکافی بودن اطلاعات تغذیهای ورزشکاران است و بهنظر میرسد با اجرای برنامههای آموزشی، این افراد رفتارهای تغذیهای بهتری خواهند داشت. شایان توجه آنکه در بین سؤالات آگاهی تغذیهای، کمترین امتیاز در حوزه سؤالات مربوط به مکملها مشاهده شد (2).
با توجه به شیوع مصرف مکملها در بین ورزشکاران و روند رو به رشد آن (9)، تعیین عوامل مؤثر بر انتخاب مکملها در ورزشکاران، منبع تهیه مکملهای مورد نیاز، منبع اطلاعاتی در مورد مکملها و دیگر عوامل مؤثر بر مصرف این فراوردهها را میتوان از اولویتهای بهداشتی در عرصه تغذیه ورزشی برشمرد.
مطالعات قبلی در این زمینه محدودیتهایی دارند که به ارزیابی مصرف مکمل در یک یا تعداد محدودی رشته ورزشی (2) یا بررسی در گروه سنی خاص (9، 13) میتوان اشاره داشت. علاوهبر این بهنظر میرسد با توجه به تأثیر چشمگیر عوامل فرهنگی و اجتماعی در رویکرد ورزشکاران به مصرف مکمل، انجام این بررسی در بین جوامع مختلف لازم و ضروری باشد. بدیهی است با ارزیابی دلایل مصرف، تعیین منابع کسب اطلاعات در مورد مکملها و نوع مراکز مورد نظر تهیه این فراوردهها، میتوان الگویی برنامهریزیشده برای آموزش و نحوه دسترسی ورزشکاران به این فراوردهها تعیین کرد.
از دیگر محدودیتهای برخی تحقیقات قبلی، استفاده از پرسشهای بسته برای تعیین نوع مکملهای مصرفشده توسط ورزشکاران است. در واقع آزمودنیها میبایست مکمل مصرفی
خود را از بین تعدادی ازگزینههای ذکرشده در پرسشنامه انتخاب میکردند.
بر این اساس، تحقیق حاضر با هدف بررسی شیوع مصرف و عوامل مؤثر در انتخاب و مصرف مکملهای غذایی- ورزشی در ورزشکاران مرد شهر تبریز با استفاده از پرسشنامهای که ذکر نام در آن اختیاری بود و برای کسب اطلاعات جانبی از سؤالات باز بیشتری استفاده شده بود، طراحی و اجرا شد.
روش تحقیق
این پژوهش از نوع مطالعات توصیفی است که با هدف تعیین وضعیت مصرف مکملهای تغذیهای و برخی عوامل مؤثر بر آن در شهر تبریز و در بهار 1389 انجام گرفت. به این منظور پرسشنامهای با 17 سؤال طراحی شد که علاوهبر اطلاعات فردی، شامل سؤالاتی پیرامون سابقه ورزشی، تعداد ساعات تمرین، سابقه حضور در رقابتهای ورزشی، سابقه مصرف مکمل، دلایل مصرف مکملها، منبع تهیه این فراوردهها و منابع تأمین اطلاعات مورد نیاز توسط فرد بود. سؤالات شامل مجموعهای از سؤالات بسته، بلی- خیر و سؤالات باز بود. ذکر نام برای پاسخدهندگان اختیاری بود و با استفاده از یک رضایتنامه، تمایل آنها برای حضور در تحقیق پرسش شده و به شرکتکنندگان در تحقیق اطمینان داده شد که اطلاعات هر یک از آنها بهطور محرمانه بررسی خواهد شد.
جامعه مورد بررسی
در بین باشگاههای ورزشی استان، باشگاه ورزشی تختی بهعنوان باشگاه ورزشی زیر نظر فدراسیون که محل تمرین ورزشکاران نخبه استانی است و دورههای آموزشی، تمرینی و فضای ورزشی مورد نیاز برای تمرینات اغلب رشتههای ورزشی مطرح استان را دارد، بهعنوان محل انجام بررسی انتخاب
شد. برای اجرای این تحقیق، پس از جلب همکاری مسؤلان باشگاه و مربیان تیمهای ورزشی، پرسشنامهها برای تکمیل به ورزشکاران ارایه شد. از 180 پرسشنامه توزیعشده، 150 پرسشنامه تکمیل (نسبت پاسخگویی 84 درصد) و در آنالیز آماری استفاده شد.
شکل 1 تعداد شرکتکنندگان در تحقیق را به تفکیک رشته ورزشی را نشان میدهد.
/
شکل 1 – تعداد ورزشکاران رشتههای مختلف ورزشی شرکتکننده در تحقیق
نتایج و یافته های تحقیق
دادههای مربوط به متغیرهای مستقل و خصوصیات فردی ورزشکاران در جدول 1 ذکر شده است. 62 درصد ورزشکاران حاضر در تحقیق دارای تحصیلات دیپلم یا کمتر و 38 درصد آنها شاغل بودند.
جدول 1 – مشخصات فردی و متغیرهای مستقل مطالعه
از ورزشکاران حاضر در تحقیق در زمان اجرای بررسی، 45 درصد افراد حداقل یک مکمل غذایی مصرف میکردند (شکل 2). زمانیکه از سابقه مصرف مکمل توسط این افراد پرسش شد، 21 درصد آنان مصرف مکمل را در گذشته گزارش کردند (شکل 3).
/
شکل2 – مصرف مکمل در ورزشکاران تحت آزمون در زمان تحقیق
/
شکل 3 – سابقه مصرف مکمل در ورزشکاران تحت آزمون
جداول 3 و 4 بیانگر شیوع مصرف مکملها در ورزشکاران رشتههای مختلف ورزشی در زمان تحقیق و یا قبل از آن، است. در جدول 4، مکملهای مورد مصرف آزمودنیها بهصورت تعداد و درصد ارائه شده است.
جدول 2 – شیوع مصرف مکملهای غذایی در ورزشکاران به تفکیک رشتههای مختلف ورزشی
جدول 3 – سابقه مصرف مکملهای غذایی در ورزشکاران به تفکیک رشتههای مختلف ورزشی
جدول 4 – مکملهایی که مصرف آنها توسط ورزشکاران گزارش شده است
از ورزشکاران مورد آزمون، 121 نفر (81 درصد) در رقابتهای ورزشی در سطوح باشگاهی، استانی یا ملی، شرکت کرده بودند که در این بین حضور در رقابتهای باشگاهی 24 درصد، رقابتهای استانی، 48 درصد و شرکت در رقابتهای ملی، 28 درصد گزارش شد. البته هیچ ارتباطی بین شرکت در رقابتهای ورزشی و مصرف مکملهای غذایی مشاهده نشد. دلایل این ورزشکاران برای مصرف مکملها در جدول 5 ذکر شده است.
جدول5 – دلایل مصرف مکملها توسط ورزشکاران
بهترین منابع تأمین اطلاعات مورد نیاز در مورد مکملها که توسط ورزشکاران گزارش شده، در جدول 6 آمده است.
جدول 6- بهترین منابع تأمین اطلاعات مورد نیاز در مورد مکملها
در یکی از سؤالات این تحقیق، در مورد محل یا مرکزی که ورزشکاران فراوردههای مورد نیاز خویش را تهیهمیکنند، پرسش شده بود. نتایج این پرسش در جدول 7 ذکر شده است.
جدول7 – مرکز یا منبع خرید و تهیه مکملها
بحث و نتیجهگیری
نتایج این تحقیق با نتایجتحقیقاتمشابهانجامگرفتهدردیگرکشورها و نیز دیگر نقاط کشور،مشابه بوده و بیانگر شیوع زیاد مصرف مکملهای غذایی – ورزشی در بین رشتههای مختلف ورزشی است. البته در مقایسه با تحقیقات دیگر کشورها، تفاوتهایی در الگوی مکملهای مصرفی ورزشکاران مشاهده میشود.
در مقایسه با نتایج پژوهش دکتر کارگر فرد در سال 1387 در استان لرستان که بیانگر شیوع مصرف مکملهای غذایی در بین 32 درصد از ورزشکاران است، شیوع مصرف در ورزشکاران این تحقیق است (3). دلیل این مسئله را میتوان به توزیع رشتههای مختلف ورزشی در دو تحقیق مربوط دانست، زیرا براساس یافتههای این پژوهش (جداول 2 و 3) و بسیاری از تحقیقات قبلی، بین رشتههای مختلف ورزشی و مصرف مکملهای غذایی ارتباط معناداری وجود دارد و در برخی رشتههای ورزشی تمایل بیشتری برای مصرف مکملها مشاهده میشود. علاوهبر این، براساس پژوهش مذکور (3)، بین درآمد خانوار و مقدار مصرف مکملها در بین ورزشکاران ارتباط معناداری وجود دارد. بر این اساس ممکن است تفاوت مشاهدهشده در مصرف مکملهای غذایی در این تحقیق، بهدلیل تفاوتهای درآمدی خانوارها در شهرستان تبریز با شهرستان لرستان باشد. البته نباید از نظر دور
داشت که عدم گزارش مصرف این فراوردهها بهدلیل برخی نگرشهای منفی نسبت به مصرف این فراوردهها درکشور موضوع تازهای نیست.
یافتههای این پژوهش در جدول 4 بیانگر مکملهای غذایی مورد استفاده ورزشکاران است. براساس این یافتهها، کراتین با 43 درصد و مکملهای پروتئینی با 17 درصد، اصلیترین مکملهای مصرفشده توسط این ورزشکاران هستند. این یافتهها با یافتههای تحقیق Petroczi مشابه است. البته در این بین نگرانی مربوط به کمبود آگاهیهای لازم در مورد نحوه و مقدار مصرف مکملها به قوت خویش باقی است (9). باید توجه داشت که اگرچه آثار مفید مصرف برخی ترکیبات مانند
فایل : 18 صفحه
فرمت : Word
نقد و بررسیها
هنوز بررسیای ثبت نشده است.